De Oude Kosterie Bijgewerkt: oktober 2018 Hans Braakhuis
Voormalige Kosterij, (Kosterie) Dorpstraat, Renkum, tegenwoordig Onder de Bomen 2 te Renkum.

Er zijn op steenworp afstand meerdere pastories aan het westelijke begin van de Dorpsstraat geweest. Dit bemoelijkt het zoeken. Soms gaat het over de pastorie voor de Katholieke Kerk Deo Sacrum. Soms gaat het over de pastorie voor de aanvankelijk Katholieke kerk, later vanaf 1580, de Hervormde kerk.

Er zijn waaarschijnlijk meerdere verschijningsvormen van de Kosterie geweest. De Oude Kerk zelf kennen we  900 of 1000 tot 1864 (afgebroken). De bijbehorende pastorie, later kosterie kennen we van  16xx tot 1633. van 1633 tot 1694. Van 1694 tot 1945. En de huidige bouw van 1953 tot heden.

Oude Kosterie Renkum

Op de westhoek van de kruising Dorpsstraat-Onder de Bomen werd in het begin van de 17e eeuw een pastorie gebouwd. Bedoeld voor de dominee. Waarschijnlijk in 1633 verbouwd. In maart 1694 brandde het huis met het aangrenzende schoollokaal geheel af. In genoemd jaar werd op dezelfde plaats een nieuwe pastorie met schoollokaal gebouwd. Ook dit gebouw gaf later voor de dominee weer klachten en in maart 1754 richt Ds. Heshusius zich weer met een klacht tot de gedeputeerden over de vele gebreken van zijn woning. En al worden hierna weer een aantal verbeteringen aangebracht, de pastorie blijft veel onderhoud vragen. En daarom wordt in 1823 besloten tot de bouw van een nieuwe pastorie aan de Dorpsstraat 160. Na de dominee woonde er de koster van de kerk en in dit gebouw gaf hij ook onderwijs aan kinderen. De naam pastorie veranderd in kosterie of kosterij. De kosterie werd tijdens de evacuatie van Renkum vanaf oktober 1944 tot mei 1945, getroffen door een neerstortende Duitse V 1 raket.

Voor het huis stond de Lindeboom die in 1813 geplant is ter herinnering aan de bevrijding van de Franse overheersing. Deze boom is gekapt in 1953. Elders gelezen dat de boom bij een storm omgewaaid is:

Uit de Wageningsche Courant van 2-9-1908.
n het boek: Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel IV. De provincie Gelderland uit 1917 staat: "De ‘Oude Kosterij’ is een baksteenen huis met ankers: 1694."

Oa bewoond door: van Rennes, hij kwam op 03-05-1821 in Renkum. Hij was in de gemeente werkzaam als hoofdonderwijzer, voorzitter en voorganger van de Hervormde Kerk. Hij werd geboren te Wageningen 16-05-1796, en overleed te Renkum op 30-03-1874. Zijn graf is nog te bezoeken.

Bij de kerk, thans gesloopt, stond het huis van Meester Rennes, de school en de oude, groote Lindeboom. Kerk, meester en school alles weg. De oude Lindeboom staat daar nog en prijkt elke lente met vernieuwd groen. In die schoone vallei hebben wij als schoolkinderen gespeeld, gedwaald en gevochten. Wij gingen elke morgen de Rijn over het pontveer bestond toen nog niet.En ’s avonds moesten wij weer over den stroom en zaten in de roeiboot met de handen in het water, wat vader zoo streng verboden had. Wij gingen school in de oude school die stond bij den ouden lindeboom en daaronder was onze speelplaats. Tusschen schooltijd mogten wij met de zoon van den meester, die ook koster, doodgraver en voorlezer was, de toren op om de klok op te winden. Dan hielpen wij draaien aan de lier tot zoolang de duiveveer die Geurt Rennes in het touw had gestoken, bij de lier was gedraaid. Dan vertelde die goede Geurt ons wel eens wat uit de Bijbel, in die hooge toren bij de schalmgaten en hij leerde ons hoe leelik het vloeken is en dat wij ook niet moesten meedoen aan de zoogenaamde fatsoenlijke vloeken als jemeni, deksels, potverblomme en sakkerloot enz. want zeide hij: al die vloeken zijn afgeleid van het misbruiken van Gods naam. Die man hield eene Zondagschool en toen de oude school was afgebroken, hield hij met de kinderen Zondagschool op de deel bij de koeien. Daar hoorden wij zijn goede taal en zongen onze liederen en die achteraan zaten, prikten de koeien met hooisprieten in den neus. Ja, wij hebben hem dikwerf geplaagd . En toen de Goede Geurt was overleden, zijn alle kinderen van het dorp ook de Roomsche langs zijn doodsbed gegaan om hem nog eens te zien en toen hebben wij allen hem begraven op het nieuwe kerkhof, daar bij de weg langs de beek en toen zongen wij eenroerend afscheidslied, dat zijn broer Aart had gemaakt en omdat alle kinderen de wijs op Wier Neerlands bloed kenden, hebben wij dat op die wijs bij zijn graf gezongen en toen speelden wij toch maar weer onder dien ouden lindeboom.Deze boom is nu gemeente eigendom geworden en verheft zijn eerwaardige kruin nog maar steeds over de levenden en als er uit het dorp Renkum eene doode grafwaarts gaat, moet hij den boom passeren. ’t Zij links of rechts. Wat zou dezen boom ons kunnen vertellen van de vele geslachten die hij heeft overleefden wie zou hem gepoot hebben als jonge loot ? Link
Geurt is waarschijnlijk Egbert van Rennes, die voorlezer was en is overleden te Renkum op 12 april 1900. Zijn vader was ook koster overleed te Renkum op 7 februari 1866.

De huidige twee woningen (Onder de Bomen 2 en 2A) zijn gebouwd door de Hervormde Kerk.  Nummer 2 is gebouwd als pastorie en een foto van de werkkamer van de dominee staat (met dank aan de bewoners) hieronder. De oorspronkelijk twee vrijstaande woningen zijn later door middel van de garage gekoppeld.

Een prent uit de jaren 1700 - 1799, anoniem en het origineel is te vinden bij de RDK. Op de plek waar je de Oude Kosterie zou verwachten staat een schuurtje. Misschien dichterlijke vrijheid van de kunstenaar. En de Lindeboom ??. RDK afbeeldingsnummer 0000186268
Abraham Rademaker Renkum
Kopergravure uit 1630?? door Abraham Rademaker (1676/77-1735) uitgegeven te Amsterdam in 1792 door J.A. Crajenschot in Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche Oudheden. Rademaker maakte meerdere keren een gravure naar een oudere tekening. Geen pastorie te zien. Bij deze prent is veel "geleend" van de prent hierboven.

Renkum Kosterie
Een prent van A. Obreen, te vinden bij de RKD. Gemaakt in 1902. De kerk is dan al lang afgebroken, er staat wel een Kosterie.
Oude Kosterie Renkum
Andere druk van de prent van hiernaast.
Renkum Oude Kosterie
Ook hier veel dichterlijke vrijheid gebruikt. De lindeboom staat op een leuke plaats voor de compositie.
School te Renkum 1887
Op de Verzamelkaart van de Gemeente te Renkum uit 1887 is de Kerk met de School goed te zien
Kadasterkaart 1818 Renkum uitsnede
kadasterkaart uit 1818, geen kosterie maar Schoolhuis. Let het noorden is aan de rechterkant.
Schoolhuis en School, kadasterhulpkaart 1818
Hulpkaart kadaster 1818, geen kosterie maar School en schoolhuis
 Het kan het ontstaan van de ansichtkaart geweest zijn, die de naam Oude Kosterie weer gebruikelijk gemaakt heet. Op een kaart of plattegrond vermeldt je waar de School staat. Dat er een koster naast woont is voor een kaart minder van belang. Op de ansichtkaarten zie je steeds de Kosterie, de school is aan de achterkant. Een opname van de kosterie met de Lindeboom is veel interessanter dan een opname van een smal pad: De weg naar de Molen, later Onder de Bomen, met een school.
Hieronder is n zo'n ansicht en die heet dan De Lindeboom Renkum.
Renkum Kosterie
De situatie volgens HisGis in 1832. Omdat de Kosterie een dienstwoning van de Hervormde kerk is, staat niet vermeld wie er woont. Bij de andere panden is de eigenaar of huurder aangegeven. Bij huur is de gemeente Renkum de eigenaar en gaat het om erfpacht.
Chronologie van de ansichtkaarten.

Een poging om de ansichtkaarten op chronologische volgorde te leggen. Enkele uitgangspunten.

Uitvinding van de fotografie in 1816, maar in 1834-39 begint de te bewaren fotografie en eerst na 1871 komt de gelatinedruk beschikbaar. Ilford ontstaat in 1879 en Kodak 2 jaar later.
De heer Crommelin heeft rond 1860 met een camera in deze omgeving rondgelopen.

Anichtkaarten worden gangbaar na 1890. Tot 1905 mocht in Nederland de achterkant van een prentbriefkaart alleen gebruikt worden om naam, adres en woonplaats op te schrijven.

De oude Katholieke, later Hervormde Kerk, schuin tegenover de Kosterie is in 1864 afgebroken. De begraafplaats bij deze kerk is in 1884/1885 geruimd.
Op de ansichtkaarten vallen verschillende zaken op:

- De Lindeboom staat binnen het hekwerk van de Kosterie.

- De Lindeboom staat buiten het hekwerk van de Kosterie, veelal is er een zitbank om de boom.

- Soms is er een aanbouw aan de Kosterie te zien. De oudste foto's laten een zijgevel aan Onder de Bomen zien met slechts een raam en een bovenraam (misschien om hooi naar de zolder te brengen). Dan zijn er kaarten met een (vrijstaande) schuur - aanbouw, met een zadeldak, haaks op het zogenaamde Wolfsdak van de Kosterie zelf. Dan zijn er kaarten met een aanbouw waarbij er twee Wolfsdaken achter elkaar zichtbaar zijn. De aanbouw staat dan vast aan de Kosterie.

- De tram Arnhem-Wageningen begint op 2 april 1885. De tram verdween in 1937.

De straatverlichting (niet altijd goed zichtbaar), rond 1904 nog op gas. Wanneer op elektriciteit?
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
Bij de kennelijk oudste kaarten is er nog geen bankje om de boom en staat de boom binnen het hek van de tuin. Dezelfde kaart als hierboven.
Renkum Oude Kosterie
Nog met het hek (rechts) van de begraafplaats die in 1865 gesloten werd. Rond 1885 verscheen er een boerderij op de plek van dit hek. Nu Onder de Bomen nr. 7.
Oude Kosterie Renkum
Hier twee schilderijen waarvan bij de linker ook nog de ingang naar de begraafplaats zichtbaar is. En er is nog geen trambaan zichtbaar. Ook de lindeboom is hier aanmerkelijk jonger dan op de eerste ansichtkaarten. Doch de boom staat al wel buiten het hek van de Oude Kosterie. Dus is dit schilderij kennelijk later gemaakt. Achter de bomen, struiken links is een daklijn te zien van de (zondag)school die daar geweest is. In ieder geval was de school er in 1832.
Oude Kosterie Renkum
Wes Beekhuizen had een meubelwinkel in de Dorpsstraat. Later deed hij ook makelaardij. Wes is met name bekend door zijn boek: Groen was mijn dorp.
Renkum Kosterie
Deze kaart heeft gelopen in 1902 en 1903. De Lindeboom staat binnen het hek van de Oude Kosterie.
Renkum Kosterie
Met trambaan, met straatverlichting, gelopen 1906. Opname met de twee wolfsdaken.
Renkum Kosterie
Renkum Oude Kosterie Renkum Oude Kosterie
Renkum Oude Kosterie Oude Kosterie Renkum
Oude zijgevel met dwarse aanbouw met zadeldak.
Oude Kosterie Renkum
Oude zijgevel met dwarse aanbouw met zadeldak.

Oude Kosterie Renkum
Renkum Oude Kosterie
Opname met de twee wolfsdaken. Gemaakt van Onder de Boomen.
Oude Kosterie Renkum
Geen trambaan meer zichtbaar. Na 1937 dus. Op het eind van de Dorpsstraat is Campman zichtbaar met daar achter Tondano. Het driedelige gebouw in het midden is de oude RK pastorie (Meta) met aan de achterkant de oude fabriek van De Bok.
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
De trambaan is nog vanaf rechtsonder zichtbaar. met straatverlichting. Ook zijn de twee wolfsdaken zichtbaar.
Renkum Dorpsstraat Kosterie
Oude Kosterie Renkum
HGR: De Oude Kosteri, gezien vanaf Campman, vlak vr de 2e wereldoorlog.
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum Renkum Oude Kosterie
Renkum Kosterie
De trambaan is heel goed zichtbaar, idem de twee wolfsdaken. Met straatverlichting. Uitgave D. v.d. Born, Renkum. Deze kaart is uit 1937 en is gelopen in 1940. Misschien dat er een oudere opname gebruikt is.

Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum Oude Kosterie Renkum
Boekje met kaarten oa Oude Kosterie Renkum Deo Sacrum + Oude Kosterie Renkum
werkkamer in de voormalige pastorie
Dat de huidige woning in 1953 voor een dominee gebouwd is, is te zien in de werkkamer met een  ingebouwde boekenkast.
Oude Kosterie Renkum
  Na de Tweede Wereldoorlog werd op deze plaats door de Hervormde Gemeente weer een  pastorie gebouwd. In de zijgevel van de woning is een gevelsteen met “Oude Kosterie, 1694-1954” te vinden.
Kosterie Renkum
Hoe ziet het er in 2017 uit. Een Blauwe Spar in plaats van een Linde.