oorlogsslachtoffers in de gemeente Renkum.

inleiding en verantwoording
Hans Braakhuis

begonnen maart 2020
laatste update: juli 2021 
andere gedeelten over Renkumse oorlogsslachtoffers
de vele namen
oorlogsmonumenten en plaquettes
oorlogshelden en bijzondere oorlogsgetroffenen militaire slachtoffers, begraven in de gemeente Renkum

Op deze website probeer ik alle Renkumse burger oorlogsslachtoffers en oorlogsgetroffenen uit de periode 1940-1955 te vermelden die een binding met de gemeente Renkum hebben. Men is er geboren, heeft er gewoond, heeft er gewerkt of is er overleden.

Op 4 en 5 mei herdenken we in Nederland onze vrijheid. We danken die vrijheid aan militairen, oorlogsslachtoffers, het verzet, de binnenlandse strijdkrachten en de vele overleveraars, soms hebben overleveraars een naam: veteraan, dan zijn ze dus militair geweest. Anderen zijn gewoon verder gegaan. Mensen uit het verzet vertellen veelal niets en enkele verzetsverhalen van na de oorlog mag je met een korrel zout nemen. Overlevende oorlogsslachtoffers, oorlogsgetroffenen vertelden ook niet veel. Niets vertellen is o.a. een PTST kenmerk. Het ‘troostmeisje’ Jan Ruff-O’Herne, heeft eerst in 1992 verteld over haar oorlogservaringen. Het woord troostmeisje bestond voor 1992 niet eens.

Ook de oorlogshelden wil ik in beeld brengen. Soms overleden, soms niet. Enkelen hebben een bijzondere onderscheiding ontvangen.

Het eind is nog niet in zicht, een leuke zoektocht, veel van geleerd, maar komt het ooit af? Er verschijnen nieuwe (dag)boeken. Fouten op websites worden verwijderd en nieuwe namen worden genoemd. Onder aan deze pagina een lijst met de gebruikte websites en boeken. Probeer veelal alle gevonden links en boeken bij een ieder te vermelden. Dat werk is nog lang niet klaar. Helaas websites verdwijnen of m'n firewall heeft er problemen mee.

Of de namen die nu gevonden zijn allemaal kloppen, waarschijnlijk niet. Een ieder maakt fouten en zelf ben ik er ook goed in. Daardoor herken ik soms twijfelachtige gegevens bij anderen. Een van de redenen dat deze namenlijst groter is, dan bij anderen, is de definitie.
Werk aan een lijst met burgerslachtoffers. In de gemeente Renkum wordt veel geld en aandacht aan militaire slachtoffers besteed. Dan hoef ik dat niet te doen. Er blijft wel ťťn vraag, wie geeft er aandacht aan de Ī 1725 Duitse slachtoffers. Aantallen slachtoffers volgens het Aibornemuseum. Nu is dit aantal gerelateerd aan alle Market Garden gemeenten: Arnhem, Driel, Ede en Renkum. Volgens de Stichting Oorlogsslachtoffers hadden ongeveer 22 Duitsers een veldgraf in de gemeente Renkum. Zij gingen veel via Ehrenfriedhof Zijpendaal naar de begraafplaats IJsselstein. Een Duitse bron heeft het over minimaal 1005 slachtoffers uit het gebied: Westervoort, Doesburg, zuidelijke Veluwe, Grebbeberg en Veenendaal/De Klomp. Cor Janse heeft het over 454 overleden Duitsers uit de gemeente Renkum (pagina 1177).

Hulp gevraagd.

 
Als u me wilt helpen met het nakijken van de vele namen in m'n database, graag!

Zo zoek ik bijvoorbeeld alle namen van de slachtoffers van het bombardement op Wolfheze op 17 september 1944. Dat zouden er 87 zijn, uiteindelijk liggen er vermoedelijk 96 begraven. Hier zijn enkele namen genoemd. Bijzonder is dat veel overlijdensakten allen op zondag 17 september 1944, 12:00 uur, gezet zijn. Veelal was de aangever Harmen Bloemink, die tijdens en na de oorlog op het Ziekenhuis Wolfheze werkte.

Zo zoek ik de namen van de personen die in het Oosterbeekse verzamelgraf op de begraafplaats Zuid zijn begraven. Of er worden herdacht.

Zo zoek ik de namen van de erkende OGS graven op de Renkumse begraafplaatsen. Velen zijn nu wel bekend, maar m'n overzicht zal vast niet compleet zijn.

Slachtoffers in het Nederlands IndiŽ. Ken er zo 47, (maart 2021) maar of het klopt? Ze zijn te vinden door te zoeken naar NOI (Nederland Oost IndiŽ) bij de slachtoffers.

Wilt u helpen, gebruik de mail:
 
De zoektocht 1
M'n zoektocht begon in 2017. Had al een paar keer de plaquette met Joodse namen op de toren van het gemeentehuis in Oosterbeek gezien, en me afgevraagd, waar komen die namen vandaan? Ben zelf eens gaan zoeken, het boek van Steenbergen gevonden en kwam al snel tot de conclusie dat er meer personen waren die misschien vermeld hadden moeten worden. Steenbergen kon gebruik maken van het archief van de Joodse gemeente in Wageningen. Joden uit Renkum gingen in Wageningen naar de synagoge en worden daarom in het boek van Steenbergen genoemd. Maar niet alle joden uit Renkum waren kerkelijk en bezochten de synagoge. En de joden uit Oosterbeek gingen eventueel naar de synagoge in Arnhem. Ook zij worden dus niet genoemd in het boek van Steenbergen.

plaquette gemeentehuis Oosterbeek
Lees hier meer over het ontstaan van deze plaquette
Ton Steenbergen

Het boek van Ton Steenbergen: Een eerlijcke plaets. ISBN 9789090163864 uit 2002.
De zoektocht 2
Het opzoeken van Joodse namen was met behulp van het boek van Steenbergen goed te doen. En daarna bleek de website Wageningen 1940 - 1945 ook heel handig. Ook daar worden personen uit Renkum genoemd.
Eens contact gezocht met de beheerder van de website, koffie gedronken en sindsdien wisselen we informatie uit.
De zoektocht 3
De website van de Oorlogsgraven Stichting is gemakkelijk te doorzoeken. In 2017 achterhaal ik 170 verschillende namen, door op deze website te zoeken op de Renkumse dorpen. Dan krijg je in de gaten dat men bij de Oorlogsgraven Stichting niet stil zit en tot begin 2020 was het aantal al opgelopen tot 219. Tegenwoordig kun je ook exact zoeken bij de OGS. In 2017 zag je dus ook personen waarvan de achternaam wel op bv. Heelsum lijkt maar daar nooit gewoond hebben. Met andere bronnen had ik medio 2019 een excellijst met 385 namen. Die lijst wordt niet meer gebruikt. Excel kan niet goed omgaan met de datum vermelding. Probeer maar eens een datum uit de 19de eeuw net zo weer te geven als in datum uit de 20ste eeuw. En als je op personen zoekt is een Excel geboortedatum geen datum maar een getal.
In het begin van 2020 verschijnt de website Oorlogslevens.nl. De beheerder van die website is niet zelf actief, maar gebruikt databases van andere websites. Het aantal slachtoffers groeide hierdoor naar 550 in begin 2020.
De zoektocht 4
In 2018 had de gemeente Renkum geld beschikbaar voor de viering van 75 jaar Airborne, samen met de andere Airborne gemeenten Ede, Arnhem en Driel. Het leek dat er geld (oa van de provincie Gelderland) genoeg was. De gemeente hield een informatieavond. In de krant stond: "Ben jij actief als ondernemer, vereniging, stichting of initiatiefnemer tijdens de Airborne herdenkingen? Of heb je een initiatief voor de 75e Airborne aankomend jaar? Dan nodigt de gemeente Renkum je op maandag 29 oktober van harte uit voor de bijeenkomst ’75 jaar Airborne’ in het gemeentehuis in Oosterbeek. Tijdens deze bijeenkomst gaan zij graag in gesprek over de invulling van deze jubileumeditie". bron.
Daar m'n idee van een digitaal monument (deze website) aangeleverd. M'n vraag was breed, kan er iemand helpen, zijn er gemeentelijk bronnen, dekking van m'n kosten. Twee weken later was er een vervolg. De gemeente zou noemen met welke projecten men verder zou gaan. Helaas de betrokken ambtenaar was m'n project vergeten. Andere bronnen werden door de gemeente niet genoemd. M'n zoektocht heeft kennelijk niks te maken met de gebeurtenissen in onze gemeente van 17 tot 26 september 1944.

Bij alle voorstellen werd het project "Horsa" toen niet genoemd. Het gemeentelijke idee om burgers te betrekken bij een 75 jarig jubileum, werd door de zelfde gemeente middels Horsa weer opgeblazen.
De zoektocht 5

Een contact in 2018 met de directeur van het Airbornemuseum gaf geen resultaat. Er is geen namenlijst met 1000 burgerslachtoffers hoewel een TV-spot van het Airbornemuseum dat wel deed verwachten. Helaas, men heeft geen tijd, geen personeel, voor m'n onderzoek dus.

Door het Airbornemuseum niet genoemd: de activiteiten van de activiteiten van de Vriendenkring, daar kom ik eerst  medio 2020 achter.
bron: Airborne Museum Oosterbeek
een 2018 tv-spot van het Airbornemuseum op Omroep Gelderland.
De zoektocht 6
Via een vriend kom ik in de zomer van 2020 het boek: Vergeten is ballingschap, gedenken verlossing: van  Ron Wenting en Roland de Kwant, tegen. Naast het boek is er ook een website en met de namen van die website werden er ongeveer 70 namen aan mijn  overzicht worden toegevoegd.
Er is nog een boek: Huize Mooi-Land, van rusthuis tot NSDAP lager 1940-1945, eveneens geschreven door R. Wenting & R. de Kwant. Uitgegeven in 2015. Ook in dit boek weer namen die ik nog niet kende.
De zoektocht 7
Ben geboren in 1949 en heb zelf nog nooit een oorlog mee gemaakt. Hoop dat dit zo blijft. Ben niet geboren in de gemeente Renkum en wist dus eigenlijk van niks. In 1967 vond ik nog restanten van een zweefvliegtuig op de Ginkelse heide in Ede. En op een zaterdagmiddag in 1972 lopen er opeens honderden personen langs m'n tuin in Wolfheze. Dat was een eerste kennismaking met de Airborne wandeltocht. Het duurt nog jaren voordat ik in de gaten krijg dat op die zaterdagmiddag de winkels in Renkum gesloten zijn. Heb dus een paar keer voor een dichte deur gestaan.


Alle in mijn overzicht genoemde namen komen dus uit andere bronnen. En vandaar al die citaten en verwijzingen naar bronnen en links.

  Veel gebruikte bronnen worden onderaan op deze pagina genoemd. Andere bronnen bij de persoon zelf.
De zoektocht 8
Goed of fout.  Door te kiezen voor een brede doelgroep, gaat het niet alleen maar over personen die ‘goed’ waren geweest in de oorlog, maar ook over mensen, waarvan in de volksmond wordt gezegd dat zij ‘fout’ waren. In de tekst is dat niet altijd terug te vinden te vinden.
Hoe schrijf je een naam. Bij het zoeken kom je vaak de meisjesnaam van een gehuwde vrouw tegen. Dan probeer ik de familie naam te laten volgen door - meisjesnaam. Een naam wordt genoteerd als Naam, Voornamen (roepnaam), geboortedatum, geboorteplaats - overlijdensdatum, overlijdensplaats.
De zoektocht 9
Problemen en aantal. Een probleem, van m'n uitgebreide definitie is dat ook de personen genoemd worden die op de website van Oorlogslevens staan. Daar worden personen genoemd, waarvan ik me af vraag is betrokkene wel een oorlogsslachtoffer of oorlogsgetroffene? Neem je dan contact op met Oorlogslevens, dan word je weer verwezen naar de bron waar zij uit putten. En dan is er soms geen contact. Of men reageert niet. Kijk maar eens bij Anneveld en Onderstal. Meerdere bronnen die Oorlogslevens gebruikt, zijn niet openbaar.

Een ander probleem is Elly Nauta-Moret, ze werd door mij al genoemd als Engelandvaarder. Maar sinds eind 2020 wordt ze ook genoemd bij de site Oorlogslevens. En daarom staat ze nu ook bij het overzicht van slachtoffers en getroffenen. Is ze wel een getroffene?

De meeste doorzoekbare databases, ze staan allemaal onder aan deze pagina, heb ik al wel doorgespit. En intussen is het aantal oorlogsslachtoffers  -getroffenen opgelopen naar de 700.
Begin 2021 verwachte ik wel de 1000 te halen. Dat aantal is met name gebaseerd op het Renkums overlijdensregister. Die zijn bij het Gelders Archief allemaal te doorzoeken. Bij bronnen, onder aan deze pagina staan meerdere links. Dan weet je alleen wie er na afloop van de oorlog in de gemeente zijn geregistreerd als overledenen. Alleen al op de eerste dag dat de afdeling Bevolking van de gemeente Renkum weer begint worden er 210 overlijdensakten gemaakt. In mei 2021 begin ik met het nakijken van de overlijdensakten. Meerdere personen bleken te zijn genoemd onder de meisjesnaam en de familienaam. Daardoor zijn er zo ongeveer 50 namen weer verdwenen. Ook blijkt dat andere onderzoekers het overlijdensregister hebben geraadpleegd. Het te verwachten aantal van 1000 slachtoffers, bijgesteld naar 800,

Kijk ik nu in maart 2021 bij WieWasWie naar de overledenen uit verschillende dorpen, met als jaartallen 1944 en 1945, dan zijn er 623 personen uit Renkum en 2 personen uit Oosterbeek. Dan heb je het dus alleen over personen met als geboorte- of overlijdensplaats een van de 6 dorpen. Anderen zijn dus op deze manier niet te vinden. En personen die alleen in een Renkums dorp gewoond hebben en er niet geboren of overleden zijn, ja die staan hier dus niet bij. Zoals bv de heer Munter.

Ik ga er vanuit dat alle personen uit de doelgroep die overleden zijn in de periode 1943 tot en met 15 juni 1945 als oorlogsslachtoffers aan te merken zijn. Er is geen fatsoenlijke medische behandeling meer. Vanaf 1943 vallen er gaten in ondersteuning vanuit familie, vrienden, collega's, buren, kerk en vereningen. Velen krijgen een uitnodiging om in Duitsland te gaan werken. Vandaar dat een ieder overleden in de periode 1943 tot 5 mei minstens als oorlogsgetroffene wordt beschouwd. De geŽvacueerden zullen ook getroffen zijn door de hongerwinter. Het Rode Kruis beschouwd alle overleden evacuees als oorlogsslachtoffer, dat volg ik. Geevacueerden keren terug in de periode vanaf eind mei 1945. Overleden evacuees in andere gemeenten worden als oorlogsslachtoffer aangemerkt.
De zoektocht 10 Het was me al duidelijk geworden dat een zoekmachine om op het www te zoeken niet altijd werkt. Veel databases hebben een regel opgenomen waardoor robots (waar zoekmachines mee zoeken) de gegevens van die database overslaan. Gegevens uit kranten worden met een zoekmachine wel gevonden, maar Delpher zelf is veel makkelijker. Bij de verantwoording, onderaan deze pagina, meerdere databases waar u zelf in kunt zoeken.
Wanneer is men een oorlogsslachtoffer?

Oorlogsgraven Stichting

Oorlogsslachtoffers zijn volgens de Oorlogsgraven Stichting definitie burgers en militairen die in de strijd met de vijand of door hun handelingen of houding tegenover de vijand het leven hebben verloren. Ook mensen die tijdens de door de vijand opgelegde internering of vervolging overleden zijn, rekenen zij daartoe.

Een andere definitie: Oorlogsgetroffenen: iemand die gedood is, gewond is geraakt of schade heeft geleden door een oorlog.
Bij Oorlogslevens.nl heeft men geen eigen definitie. (Je zoekbewerking - definitie site:https://www.oorlogslevens.nl - heeft geen overeenkomstige documenten opgeleverd.) Oorlogslevens volgt veel andere bronnen, en vandaar dat er meerdere overleveraars, oorlogsgetroffenen genoemd worden

Een nette definitie van oorlogsslachtoffers komt van het Rode Kruis. Men heeft het dan over de provincie Gelderland waar het Rode Kruis 300.000 van de 900.000 inwoners aanmerkt als oorlogsslachtoffer. "Ze hebben niet meer dan de kleren die ze dragen".

Mijn definitie staat hieronder.
Definitie oorlogsslachtoffers.

In mijn overzicht probeer ik alle Renkumers te noemen die slachtoffer zijn van de Tweede Wereldoorlog of de acties in Nederlands Oost IndiŽ. De doelgroep is breed. Personen die in een Renkums dorp zijn geboren, zijn overleden, er al of niet tijdelijk woonden. Of er zijn begraven. En dan zijn er nog personen die hier niet woonden maar wel werkten. Denk bijvoorbeeld aan de heer Munter, is niet in het Renkumse geboren of overleden, maar er zijn wel monumenten met zijn naam. Ook Renkumers die overleden zijn in de evacuatie periode vanaf 1 oktober 1944 tot XXXX reken ik als oorlogsslachtoffer. Een einddatum is niet exact te noemen. Op 23 april 1945 zijn er al burgers in de gemeente Renkum. Maar de meeste inwoners komen terug na mei 1945. Is men in de evacuatie gemeente overleden en maakt de gemeente Renkum een overlijdensakte, dan is het daarmee duidelijk dat het om een Renkummer gaat. Soms is men te ziek of te zwak om weer terug naar Renkum te gaan. Geevacueerden zijn veelal in een noodgraf begraven en na mei 1945 in het Renkumse herbegraven.
Komen de gegevens uit een Renkumse geboorte- of overlijdensakte, dan wordt soms alleen Renkum genoemd en kan het dus elk dorp zijn.

Ook oorlogsgetroffenen worden genoemd. Niet direct overleden, maar wel gevangen gezeten in bijvoorbeeld een door de bezettingsmacht georganiseerd kamp zoals b.v. Vught, Amersfoort, Westerbork, Oranjehotel Scheveningen. Overledenen in de periode 1943 - 5 mei 1945 beschouw ik minstens als oorlogsgetroffene. Idem de evacuees de overleden zijn in de evacuatiegemeente.


Een oorlogsgraf.

Oorlogsgraven met een de bekende Oorlogs Gravenstichting (OGS) grafsteen, zijn gemakkelijk herkenbaar. Een graf met een witte, aan de bovenkant ronde steen met het opschrift “Koninkrijk der Nederlanden”. Als er een erkend OGS oorlogsgraf op een begraafplaats is, dan hangt er een OGS bordje bij de ingang. De oudere bordjes waren donkergroen. Loop je over de begraafplaats Onder de Bomen in Renkum, waar zo’n bordje hangt, dan blijf je zoeken naar de bekende Oorlogs Gravenstichting (OGS) grafsteen. Alleen het graf van Bram Streefland is een door de OGS erkend oorlogsgraf. De graven van: Anna Maria Frederika Bosveld, Jacob Gerrit van Harte, Karel Koenraad, Diderik Willemsen, Jan Hendrik Willemsen en Jan Willem Hendriks zijn volgens mij ook aan te merken als zijnde oorlogsslachtoffer. Maar hebben een gewone particuliere grafsteen. Van Harte en Willemsen worden wel genoemd op de website van Market Garden. Van Harte staat ook vermeld op een plaquette op het terrein van Smurfit Kappa Parenco. Allen, behalve Hendriks worden genoemd op de site van MarketGarden.com.

Bij een OGS erkent oorlogsslachtoffer, heeft de familie bij de OGS de keuze: Het ereveld Loenen of de begraafplaats van de familie. Een “Koninkrijk der Nederlanden”, of een particuliere steen. Als een particulier graf geruimd wordt, heeft de familie opnieuw de keuze om de restanten over te laten brengen naar Loenen. Worden graven van particulier begraven oorlogsslachtoffers beschermd? Op een begraafplaats is aan niets te zien dat de begravene een oorlogsslachtoffer zou kunnen zijn, tenzij het om de bekende OGS steen gaat.

De gemeente Renkum heeft in het verleden besloten dat er "kostenloze graven" komen voor verzetsstrijders, uit de periode 1946-1957. N.B. Bedoeld zijn Abraham Streefland, Evert Hendrik Jan Boven en 'kapitein' George Hendrik Van der Ploeg. bron.

Nederlandse Oorlogsgraven Stichting
De grafsteen op een Rijksgraf van de Nederlandse Oorlogsgravenstichting (OGS) is heel herkenbaar
Jood
In de overzichten worden wel Joden genoemd doch zijn niet direct herkenbaar. Wie is er nu Jood? Met onze vrijheid van godsdienst mag een ieder zelf bepalen tot welke godsdienst men zich rekent. Omdat veel namen voorkomen bij bijvoorbeeld: Holocaust Namenmonument of Joodsmonument, is het duidelijk dat betrokkenen aldaar tot  "Jood" gerekend worden.
Een kenmerk is dat allen slachtoffer zijn van de "EndlŲsung" van de Duitse Nazi's. Holocaust slachtoffers dus. Die term gaat ook op voor niet Joden zoals Roma, Sinti en Jehova getuigen.
In de gemeente Renkum wonen in 1940 al generaties lang, verschillende joden. Denk daarbij aan de families Manasse, Cohen, van Gelderen en Sternfeld. In de jaren na 1930 komen er joden wonen die Duitsland verlaten. En vanaf 1940 zien we de joodse onderduikers, die vluchten uit met name het westen van ons land. Bij Joodse slachtoffers probeer ik ook gezinsleden te noemen, zodat te zien is wat de SHOAH teweeggebracht heeft.

Er zijn personen vermoord waarvan de bezettingsmacht dacht dat het Joden waren, of dat echt zo is?
Uit de Hoog en Laag van 07-02-1941 en de Oosterbeeksche Courant van 08-02-1941: Raadsvergadering 6 februari 1941. Burgemeester stelt voor namen van medeburgers, die gevallen zijn ten gevolge van oorlogshandelingen als soldaat of burger, op te nemen in de notulen van de raadsvergaderingen.
Uit de Renkumse Koerier, september 1945: "Het bevolkingsregister is volledig vernietigd en wordt opnieuw opgezet door een huis-aan-huis controle met invulling van daartoe dienende formulieren".
Overlijdensakten Gemeente Renkum.

Het gemeentehuis van de gemeente Renkum was vanaf 1928 tot 1944 gehuisvest in de villa Bato's Wijk. G.H. Maassen geeft in het boek "Oosterbeek verwoest 1944/1945' aan dat het gemeentehuis na de Slag bij Arnhem door geallieerd artillerievuur vanuit de Betuwe is verwoest. Het gehele gemeentearchief ging verloren.
Omdat er niemand in Oosterbeek was op het moment van de vernietiging is ook niet exact bekend wanneer het gemeentehuis nu in brand is geschoten. Maassen gaat er van uit dat de brand in februari 1945 is geweest. Vanaf de evacuatie in september - oktober 1944 van het gehele dorp Oosterbeek heeft Bato's Wijk, zonder ramen of deuren als een openstaande gebouw met alle administratieve bescheiden weer en wind getrotseerd. Deuren en ramen van het gemeentehuis werden door de Duitsers gebruikt ter versteviging van de te graven loopgraven.
Het bevreemdt me dat als een ieder weet dat men moet evacueren, dat er dan niemand denkt aan, we nemen de administratie mee. Misschien is er wel aan gedacht, doch dan was er het probleem, hoe nemen we de administratie mee. Was er nog ergens vervoer te regelen, vast niet.

gemeente Renkum
Op 6 november 1944 verschijnt dit bericht in de Nieuwe Apeldoornse courant. De gemeente Renkum is in Apeldoorn te bereiken.

Postkantoor Oosterbeek Renkum
Een paar weken later een soortgelijk bericht voor wat betreft de post. Opgedeeld in Apeldoorn en Ede.

Op zoek naar de overlijdensakten van de gemeente Renkum.

Bij het zoekwerk naar een oorlogsslachtoffer lees ik in het boek van Cor Janse, Blik Omhoog, pagina 1016 en 1017:
En toen is mijn man daar omgekomen door een granaat, samen met een jonge jongen. Ik heb de plek nooit kunnen vinden. Het was Wolfheze, maar niet de Psychiatrische Inrichting. Het is in dat gebouw zelf gebeurd. 's Avonds, in waar ze sliepen en verbleven. Eerste Kerstdag kreeg ik bericht en toen zijn daar een paar dagen overheen gegaan en ben ik met de vader van die jongen een dag of drie gelopen en op Ouwjaarsdag in Ede aangekomen. Die meneer Dijkshoorn had daar een nicht en die hadden een bakkerswinkel en daar hebben we een paar nachten geslapen. Ze hadden ze begraven op de begraafplaats (de begrafenisondernemer was Boeve)".
Hier de overlijdensakte van betrokkene:
David Dijkshoorn
De aangever Dirk Jan Boeve, oud 54 jaar, was de begrafenisondernemer in Ede. Boeve woonde ook in Ede aan de Molenstraat 47 (tegenwoordig: 81). Dirk Jan Boeve was in Ede werkzaam bij de Edesche Begrafenis-onderneming Jansen-Boeve, die gevestigd was aan de Grootestraat 45 in  Ede. Als zodanig was Boeve ook betrokken bij het begraven van oorlogsslachtoffers binnen de gemeente Ede. Hierbij moet worden gedacht aan  neergestorte piloten of neergeschoten c.q. omgekomen burgers. (bron)


Helaas, verder zoekwerk in Ede, naar een grafregister, in Archival, bij (via mail) het Edese Archief, er zijn geen gegevens van Dijkshoorn en de genoemde jonge jongen. Als de coronamaatregelen minder aktief zijn, maar eens op zoek in de Edese geschiedenis.

Wel is gebleken dat de Renkumse wethouder B.J. Mom onderdak had gevonden bij de gemeente Ede en aldaar enige werkzaamheden voor Renkumers vervulde. Met enkele gemeente-ambtenaren had Mom een kantoor geopend in een villa te Ede, waar gedurende alle evacuatiemaanden de belangen van de gevluchte Renkummers werden behartigd samen met de Renkumers Peelen, Van Rijswijk en Mesker.
Mesker is ook bekend van de luchtbe≠schermingsdienst die in oktober 1944 in Ede die met een Economische Dienst met een eigen transportorganisatie ten behoeve van de bezetter grote voor≠raden uit Renkum aansleepte maar tegelijk zijn best deed, aan eigendom≠men van geŽvacueerde Renkummers te redden wat er nog te redden viel. (De Jong: Koninkrijk de Nederlanden in de WWII; deel-10b; eerste helft; pagina 81)

Ga er vooralsnog vanuit dat de overlijdensakten van Renkumers in Apeldoorn werden ingevuld.

Eerst op 11 april 1945 wordt er een nieuw Renkums boek voor overlijdensaktes aangemaakt, en de eerste inschrijving heeft nummer 1.
overlijdensakte nr 1 Gemeente Renkum
In de akte doet een echtgenoot aangifte van een overlijden van partner op 19 september 1944 in Oosterbeek.
Klik je bij het overlijdensregister op pagina 1 dan is niet te lezen waar de akten zijn opgemaakt. De bovenste handtekening is van J. Peters, die daaronder van de betrokken gemeenteambtenaar is voor mij niet leesbaar. De laatste akte in dit eerste boek heeft nummer 206.

Veronderstel dat er na 17 september 1944, tot medio 1945 geen overlijdensakten in de gemeente Renkum zijn gemaakt. Er werd heftig gevochten in Oosterbeek. Het akteboek van 1944 is verloren gegaan. De loco gemeente secretaris begint in november 1944 in Apeldoorn. Wanneer wethouder Mom in Ede begint is nog niet duidelijk. En worden in Ede ook overlijdensakten gemaakt?

Even terug naar het nieuwe begin van de gemeente Renkum. Op 18 april 1945 was de gemeente Renkum bevrijd. Burgemeester Talsma was gevacueerd in Friesland, zijn plaatsvervanger, wethouder Beelaerts van Blokland, verbleef in het Gooi, op dat moment dus achter de Grebbelinie, waarvan niemand wist hoe lang de Duitsers deze nog zouden verdedigen. Wethouder Koning was op 21 april 1945 te Barneveld overleden.
Op 6 mei 1945 wordt Jan ter Horst aangesteld als waarnemend burgemeester. Hij was al vanaf 18 april 1944 aanwezig in de gemeente zonder inwoners. Dat kon vanwege zijn functie bij de Binnenlandse Strijdkrachten. Eerst op 23 april ontmoet hij dr. Giesbers, belast met de gezondheidszorg. Op 10 mei is er een eerste gemeentelijke bijeenkomst met leden van verzet, industriŽlen, artsen, landbouwers, winkeliers ea. en met de gemeentelijke leiders van brandweer, politie, voedselvoorziening. Er komt een tijdelijk gemeentehuis in hotel de Bilderberg volgens een bericht in de Zwarte Omroep van 23-05-1945. Gebruik makend van de door de Duitsers achtergelaten bureau's, kasten, etc. Het nieuwe gemeente-archief kon eerst in een bureaula, later in een klerenkast worden opgeborgen.

Een overlijdensakte (H.M. van de Kamp) gemaakt op 11 april 1945 (hierboven) is dus niet in de gemeente Renkum gemaakt. Een overlijdensakte van David Dijkshoorn, zie hiernaast, (nummer 98) op 6 augustus 1945 zou zeker wel in de gemeente Renkum gemaakt kunnen zijn. De volgende akte nr 99 bevestigd het verhaal dat Cor Janse beschreef op pagina 1016 en 1017. De aangever is weer dezelfde begravenis ondernemer uit Ede.
De vraag blijft dus bestaan, in welke gemeente zijn deze akten gemaakt.

Op 19 oktober 1945 is er een nieuw boek dat begint met akte nummer 207. Vermoedelijk begint een ambtenaar met de klus om van alle in de oorlogsperiode overleden Renkumers een overlijdensakte te maken. Vermoedelijk in het hotel de Bilderberg, de noodlocatie van de gemeente Renkum. Tot en met akte 481 zijn alleen al op de eerste dag, door ťťn ambtenaar 210 overlijdensakten gemaakt. Er worden in totaal 416 namen in het boek uit 1945 genoemd. Dit zal een inhaalaktie geweest zijn. Er is geen aangever van een overlijden, er zijn wel stapels overlijdensakten van bv de gemeenten Ede, Apeldoorn, Barneveld, Ermelo, e.a. die ambtelijk worden ingevoerd.
overlijdensakte 207 Renkum

Nu kan het zijn dat een boek vol is, en dat de gemeente met een nieuw boek begint en dan doornummerd. De gemeente kon men moeilijk van tevoren inschatten hoeveel bladzijden men voor het jaar 1945 nodig zou hebben. In ieder geval bleek uiteindelijk dat men er bepaald niet genoeg aan had.

Tot 1955 zijn er achteraf overlijdensakten gemaakt van de in de oorlogsperiode overleden Renkumers.

Huiswerk: Nog te doen akten uit 1940, 1941, 1942, 19431945 deel 1, 1945 deel 2, 1946 1947, 1948 en dan tot minstens 1955. Opmerking, de hier getoonde links verwijzen naar ťťn persoon. Je komt uit bij de site van het Gelders Archief, waar de overlijdensakten gedigitaliseerd zijn. Onder in het scherm zijn de foto's van de akten zichtbaar. Een klik en je kunt het gehele boek doorbladeren.
Of: 1945, 1945,  1946,

Vermoedelijk is het boek met de overlijdensakten uit 1944 verloren gegaan met de brand in het gemeentehuis in Oosterbeek.

Neem aan dat personen in de jaarboeken 1940, 1941, 1942 geen oorlogsslachtoffers of getroffenen zullen zijn. Vanaf 1943 zijn alle personen wel aan te merken als oorlogsgetroffene.

Huiswerk: GA 3092 Gemeentewerken Renkum 1956-1988, Onderhoud oorlogsgraven, 1956-1988. 489-2 1956-1980 en 756-1 1981-1988.

Huiswerk: op zoek naar het grafregister van de Gemeente Ede.

Huiswerk: de grafregisters van de Renkumse begraafplaatsen.
Met dank aan:

Betty de Roder en Eduard Schoevaars van de Stichting voor Heemkunde in de Gemeente Renkum, Wageningen 1940-1945 en de Stichting Joods Erfgoed Wageningen, voor hun teksten uit mei 2011.

De webmaster van Market Garden, vwb de oorlogsslachtoffers. De door deze website genoemde slachtoffers zijn gevallen in de Airborne periode en hun gegevens zijn gebaseerd op data van het Rode Kruis. Market Garden burgerslachtoffers

Geert Maassen

Ron Wentink
Stichting Herdenkingsstenen Amersfoort

Hans AriŽns, een oud Oosterbeker die zich inspant om voor gefusilleerde Renkumers een klein monument op te richten op of nabij de plek waar de moord heeft plaats gevonden.
video Hans AriŽns op RTV
video Hans AriŽns Omroep Gelderland

Gert van Exel

fam. Janse - Hekman

C.G.T. Smeenk

Oosterbeekse IJsvereniging.
Bronnen

Google zoektermen ‘oorlogsvermisten’, 'oorlogsdoden', 'oorlogsslachtoffer'.

Boek: Gesneuvelde waarheid, Wim van Zanten, 2017.

Boek: 3 monumenten, nou en… , Peter Maassen, 2018

Boek: Vlucht uit Renkum, J.P. van de Vooren, 2017

Boeken: Blik omhoog, 4 delen, Cor Janse 1996 - 1999.

Boek: Zes dorpen in oorlog en verzet, H. Erkens e.v.a, 1983.

Boek: Soms moet een mens kleur bekennen, Johan Snoek, 1992.

Boek: Zwevend naar de dood, Th, Peelen / A.L.J. van Vliet; 1977 (herziene druk).

Boek:  Een eerlijcke plaets, Ton Steenbergen, 2002.

Boek: Jewish casualties at the Arnhem-Oosterbeek War Cemetary, September 1944-April 1945 van Philip Reinders, 2019.

Boek: Huize Mooi-Land in herfst en winter '44-'45 'Lager Scharnhorst Id', van H.J. Leloux, uit 1984.

Boek: Vergeten is ballingschap, gedenken verlossing: gedenkboek Oosterbeekse oorlogsslachtoffers, 17 september - 1 november 1944, door Ron Wenting en Roland de Kwant, 2016, Vereniging Vrienden van het Airborne Museum, Oosterbeek.

Over de Renkumse begraafplaatsen is hier een overzicht.

Personen die in Nederlands Oost IndiŽ hverbleven, zijn herkenbaar aan de letters NOI in de tekst. Onduidelijk blijft of personen omgekomen in bijvoorbeeld Birma, Thailand, e.d. ook een relatie met NOI hebben.

Het Ziekenhuis Wolfheze heeft als adres Wolfheze 2, 6874 BE te Wolfheze. Het psychiatrisch ziekenhuis heeft ook andere namen: Gelderse Roos en Pro Persona.

Helaas, heb keurig steeds een link geplaatst bij personen, gevonden bij de Arolson Archives, helaas werkt de link niet altijd goed.

Personen die worden genoemd op de site van de Oorlogsgraven stichting hebben een persoonlijke link.

In de samenvattingen die de St. Heemkunde Renkum (de biografie Leloux) heeft gemaakt van de lokale kranten, wordt in dit document de term OORLOGSSLACHTOFFER, 118 keer gebruikt. Meer dan de helft van deze namen, waren daarvoor nog niet bij mij bekend. In de teksten herkenbaar door: "Wordt als oorlogsslachtoffer genoemd in de Renkumse Koerier of de Hoog en Laag". De term oorlogsslachtoffer stond niet in het nieuwsbericht zelf, doch is door een vrijwillig medewerker toegevoegd, om duidelijk te maken waar het om gaat. Een voorbeeld van een overlijden na afloop van de oorlog is een jongen die ťťn keer teveel met een gevonden granaat speelt. Zonder oorlog geen granaat, dus oorlogsslachtoffer.

Gebruikte websites:

4 en 5 mei.nl
Airborne memories
Arolson Archives
Burgerslachtoffers Oosterbeek 1944 (werkt niet meer)
Documentatiegroep 40-45
Dodenakkers.
Erelijst van gevallenen 40 45 NIOD
Gelders Archief
gemeentearchief.Barneveld
Genealogie online
Holocaust Namenmonument
Indie in oorlog
Joods Erfgoed Wageningen
Joods Monument Arnhem
Joodsmonument
Lijst van Gevallenen
lo-lkp.nl
Market Garden burgerslachtoffers (Bram van Gent - Adries Hoekstra)
Mauthausen namenlijst
Online begraafplaatsen
Oorlogsbronnen
Oorlogsdoden Nijmegen
Oorlogsgraven stichting
Oorlogslevens
Oorlogsvermisten
Open Arch
Persoonsbewijzen
Pointer vastgoed boeken Duitse bezetter
Stichting Oktober 44
Stichting Oorlogslachtoffers
Stichting voor Heemkunde in de Gemeente Renkum
Traces Of War
Wageningen 1940-1945
Warcemeteries
WereldOorlog2.com van Teun Heijstek
WieWasWie
WO 2 slachtoffers
zerken.nl (werkt niet meer)
Yad Vasem

Kennelijke fouten, onduidelijkheden, misverstanden.

Een ieder maakt fouten, of gebruikt foute bronnen. Daar waar ik misverstanden tegen kom zal ik die in een rode tekst laten zien.

Met enkele beheerders van websites heb ik contact, zodat ik op eventuele fouten kan attenderen, kan corresponderen. Dat ga ik uiteindelijk met alle beheerders van actieve websites doen voor zover mogelijk, doch nu (2021) nog niet. Er zijn nog te veel bronnen die ik wil gebruiken.
Opmerkingen, aanvullingen, mail: