Wilhelminapark Heelsum Hans Braakhuis
laatste update: maart 2019
  home
Wilhelminapark heelsum
Vrijwel alles op deze kaart uit het HisGis, is van de Domeinen. Het gaat om de situatie in 1832. Op dat moment begint het Kadaster. Het gedeelte dat in 1832 tot de gemeente Doorwerth hoort, rechts van de dunne rode lijn aan de rechterkant, is vrijwel in zijn geheel van Charles, graaf van Aldenburg Bentink (1810-1891). Hij is tevens eigenaar van het het Kasteel Doorwerth. Hij woont in Engeland. Zoon van Willem graaf van Aldenburg Bentinck, die nooit in Nederland geweest is. Willem is weer de zoon van WIllem Bentinck’s jongste zoon Jean Albert. Dankzij de avonturen van Charlotte Sophie rijksgravin van Aldenburg, ooit gehuwd geweest met Willem Bentinck, krijgt hij het kasteel. Lees hierover meer in het boek van Hella Haasse; Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter (1978). Willem Nab pacht een klein gedeelte van de domeinen, misschien zijn er nog fundamenten terug te vinden onder, of net naast, de niet meer gebruikte oprijlaan van de villa Mendet, Bennekomseweg 71 Heelsum, voorheen villa Laura. De molen met huis en erf van Bentinck kennen we tegenwoordig als de papierfabriek Schut.

Vrijwel alles op deze kaart bestaat uit heide. Alleen de zuidelijke rand bestaat uit bouwland en bos.
Op een kadaster kaart Renkum uit 1887 staat nog bijgetekend "aangevuld". Gelukkig maar, want de twee zichtbare papiermolens ten zuiden van de Rijksstraatweg staan er wel op. Het plan van het Wilhelminapark is ook ingetekend. En dat kan in 1887 niet. Hiernaast een uitsnede van een veel grotere kaart, gevonden bij het Gelders Archief. Klik op het plaatje hiernaast. De grotere foto is dan beter te zien. De laatste Heelsumse molen is in 1878 afgebrand en zou dus niet meer op een kaart uit 1887 staan.

Hier met een link de VVV kaart van de situatie rond 1900. Er is gewoon niks te zien behalve een perceel bos.
Wilhelminapark Heelsum
Wilhelminapark Heelsum
Deze ansicht komt ongeveer overeen met de situatie op de kaart hiernaast. Je ziet de splitsing Utrechtseweg met de Bennekomseweg en aan de rechterkant lijkt er nog niks te zien
Wilhelminapark Heelsum
Op een kadastrale kaart van de gemeente Renkum blad 2, 1890-1907 (bron gelders Archief) staat Keijenberg op de locatie van het huidige Wilhelminapark en omgeving.

Waarschijnlijk had de tekenaar van het Kadaster een slechte dag, want het goed de Keijenberg lag veel westelijker. Ook de vermoedelijke datum van 1890 - 1910 is waarschijnlijk onjuist. Dat villa Laura, uit1910 er dan nog niet op staat, klopt.
Landgoed Bergzicht.
Landgoed Bergzicht, Een oorspronkelijk uit 1860 stammende herenhuis gebouwd door Neuy Pannekoek. Verbouwd in 1875 en dan onderdeel van het landgoed Bergzicht aan de Bennekomseweg (later Kali-Maro). Het landgoed is dan 44 ha groot en wordt op een veiling in 1886 in 11 percelen te koop aangeboden. Zie de advertentie hiernaast. Waaronder: Heerenhuis, Bouwterrein, Bouwland, Eiken- Berken- en Dennenbosschen. De heer J.W.H. Conrad is een van de eigenaren. De heer dr. Servaas is een andere eigenaar. J.W.H. Conrad komt te overlijden rond 1892. In de Oosterbeeksche Courant van 06-10-1900 is te lezen dat de Erven Weduwe Conrad - van den Broeke de buitenplaats "Bergzicht" aan de Utrechtseweg en Bennekomseweg, dan nog maar groot 7 ha 97 are en 93 centiare verkopen. Neem aan dat in 1886 op een of meerdere van de toen aangeboden percelen aan de Bennekomseweg de villa Kali-Maro wordt gebouwd.  Zie voor de villa Bergzicht aan de Utrechtsestraat in Heelsum de Landgoederen en Huizen pagina

Het rusthuis Bergzicht lag aan de Utrechtseweg in Heelsum, tegenwoordig Utrechtseweg 31 en 33.

Bergzicht Heelsum

Bergzicht Heelsum
met de tramhalte, rond de jaren 1930, nog zonder de vergrootte serre.
In de Wageningsche Courant, 09/11/1871; p. 3/4 geeft de heer Conrad aan 17 percelen bouwland te willen verhuren.

Wilhelminapark Heelsum
Uit het Nieuws van de Dag van 30-4-1886

In de Wageningsche Courant, 22/01/1890; p. 4/4  laat de heer H.W.J. Conrad weten dat hij 11 percelen eikenhakhout wil laten kappen.

Heelsum Bergzicht
Landgoed Kali-Maro, Heelsum. Het latere Kali-Maro was in 1886 een kleinere bouwkavel van het vroegere landgoed Bergzicht. Na een huwelijk van Petronella Anna Henriette Maria (Ans) Wolterbeek (1868-1946) in 1892 met de expediteur Carl Frederik Frowein gingen zij dat jaar in Heelsum wonen in een grote villa op een landgoed aan de Bennekomseweg, dat naar de suikerfabriek op Java van haar vader “Kali-Maro” werd genoemd. Ans was de dochter van Dirk Jan Wolterbeek, een geadopteerde zoon, die in de 19e eeuw in de buurt van Cirebon (Kali-Maro) een suikerfabriek runde. Hij verwekte daar 2 kinderen bij een inlandse vrouw om kort daarna om het leven te komen bij een schietpartij. Zijn kinderen worden na zijn dood gedoopt en naar Nederland verscheept. Van hun moeder (Yasmina of Djasmina) is verder niets bekend, zij zal vermoedelijk terug gekeerd zijn naar haar kampong. Van de kinderen is dochter Ans degene die trouwt met Carl Frederik Frowein.
Op landgoed "Kalimaro" van de heer Frowein wordt een rijksproefveld aangelegd.
Neder Veluwe 12-11-1903

Wikipedia
Op landgoed "Kalimaro" van de heer Frowein wordt een rijksproefveld aangelegd.
Neder Veluwe 12-11-1903
Lees ook over Kalimaro biij Heemkunde,
Carl Frederik Frowijn (1863-1921)

Carl Frederik Frowein is geboren op 26 september 1863 in Arnhem, beroep expediteur en tabakshandelaar. C.F. was zoon van Wilhelm Emanuel Frowein, directeur van Frowein & Co. CV te Arnhem, handelaars in tabak.

C.F. Frowein is in juni 1892 gehuwd met mw. P.A.H.M. Frowein - Wolterbeek. Men woonde in Oosterbeek op huize Vreeberg, waar een dochter en twee zoons geboren werden.
 In mei 1893 wordt er al een kind geboren. Op 14 november 1897 wordt er een dochter Djasmina Frederika Louisa Frowein geboren. Op 30 maart 1899 wordt er een zoon Robert Daniel Frowein geboren. In juni 1900 wordt er weer een kind W.E. Frowein geboren. Dan kennen we nog andere namen: Carl Frowein jr., Emanuel Frowein; en Dirk Jacob Frowein. Kan helaas geen duidelijke genalogie vinden.

De familie verhuisd in 1908 naar Heelsum. Dit volgens Heemkunde Renkum. Dit lijkt me onjuist, Zie hieronder een advertentie uit 1900 met als woonplaats Heelsum

C.F. Frowein is dan al eigenaar van het voormalige Kali-Maro c.q. Bergzicht.

In 1900 gaat Frowein ook optreden als makelaar:
Frowein Heelsum
C.F. Frowein begint als entrepeneur in 1900.

Wageningsche Courant, 25/07/1900; p. 2/4: Gisteren ontstond een bosbrand in de bosschen toebehorende aan den hr, Frowein te Heelsum.

Frowein was ook gemeenteraadslid, en was bestuurslid van diverse verenigingen waaronder de VVV Oosterbeek en was hij voorzitter van de Geldersch-Overijsselsche Maatschappij van Landbouw afdeling Renkum-Doorwerth.

Vereeniging tot bevordering van het Vreemdelingenverkeer te Renkum, Heelsum en Doorwerth. heden (30-10-1900) zijn tot leden van het bestuur gekozen de heeren Th. de Bock, P. P. J. Czerwinski, D. van Grol en E. R. Manasse, te Renkum ; C. F. Frowein en Nico J. Kamperdijk te Heelsum en A. W. G. Rijnders, te Doorwerth.

December 1901: Op de jaarvergadering van de IJs vereeniging „Vooruit", wordt tot bestuurslid gekozen de heer C. F. Frowein, te Heelsum.

Zijn vrouw Anna Wolterbeek werd op 24 oktober 1903 aangesteld als secretaresse van Pictura Veluvensis. Zij hadden twee zoons Daan en Ems; deze speelden van 1918-1922 als voetballer bij VV Redinchem te Heelsum. In de krant Neder Veluwe van 12 november 1903, stond vermeld dat op het landgoed Kali-Maro te Heelsum een Rijksproefveld aangelegd zou worden. Dit gaat dan niet door.

Verkoop van het buitenverblijf "Avondrust" met wandelbos en bouwland aan de Utrechtsestraatweg in Heelsum, groot 6 ha 92 are. Aan dhr. C.F. Frowein, Heelsum (Kalimaro) Oosterbeekse Courant van 29-10-1904 en  26-11-1904
Ga er daarom vanuit dat Frowein dit voor zich zelf gekocht heeft en er is gaan wonen.

Maar Frowein blijft ook makelaar: In september 1905 is in de krant te vinden: Huizen en Villa's, te Heelsum. Bevr. bij C. F. Frowein, te Heelsum.

Voormalig Huize Solbakken, aan de toenmalige Rijksstraatweg, nu Utrechtseweg 63, hoek Patrimoniumweg te Heelsum. Afgebroken, het stond tussen de Partimoniumweg en Heidestein. Na de verkoop van landgoed Kali-Maro ging het echtpaar Frowein-Wolterbeek hier in 1906 wonen. Ze hebben het gekocht van de heer N.J.F. Kamperdijk, de Heelsumse papierfabrikant. Dan verschijnt ook voor het eerst de naam Solbakken.
Frwowein Heelsum
Alg Handelsblad februari 1909

Maart 1911: Te Huur of te Koop prachtige VILLA  met TUIN. Inlichtingen bij C.F. FROWEIN, te Heelsum.

De makelaar krijgt het druk:
HEELSUM. Notaris DE MEESTER, te Heteren, zal Donderdag 28 Sept. en 12 October 1911, nam. 3 uur, in Cafť Schoonoord, te Heelsum, bij inzet en toeslag verkoopen: Voor de erven Mevr. SERVAAS: De voor zomer- en winterverbiijf ingerichte Villa SAIGONG, groot 23 A. 82 ca, te Heelsum, aan en straat- en tramweg Arnhem— Wageningen, bestaande in goed onderhouden, logeabel ingericht woonhuis met bergplaats, tuin voor en rondom het huis en moestuin daarachter. Het huis bevat: beneden 3 kamers, gang, keuken en ruimen kelder; boven: 3 kamers, groot portaal, provisie- en dienstbodenkamer en zolder. Aan de voorzijde bevinden zich eene serre en waranda. Aanv. dadelijk na de gunning. Te bezichtigen Dinsdags, Donderdags en Zaterdags van 11—3 uur, waartoe men zich heeft te wenden tot den heer E. C. FROWEIN, Makelaar te Heelsum. Nadere inlichtingen ten kantore van den Notaris. Uit Het nieuws van den dag van 16-09-1911.

Brand in het bos van dhr. Frowein (Kalimaro). Oosterbeekse Courant 18-04-1914

In 1915 wordt C.F. Frowein genoemd als correspondent van de Crediet Vereeniging uit Amsterdam. En houdt dan kantoor aan de Hoogstraat 192 te Wagingen.

In oktober 1919 besluit de gemeenteraad van Renkum om te kopen van C. F. Frowein te Heelsum ten Noorden van den Utrechtschen straatweg en ten Oosten van Klein Zwitserland groot pl.m. 140350 vierk. M. voor de som van f 0.30 per vierk. Meter.
Hier komt dan later het sportpark.

3-6-1921: Heden ontsliep kalm na langdurig lijden in 't St. Elisabet's Gasthuis te Arnhem onze lieve Echtgenoot, Vader, Behuwd-en Grootvader en Broeder, de Heer CARL FREDERIK FROWEIN, in den ouderdom van 57 jaar.

Begraven op de Kerkelijke Begraafplaats Doorwerth Koninginnelaan 24 6866 NM Heelsum en intussen geruimd.

In april 1923 vertrekt de weduwe Frowein - Wolterbeek naar IndiŽ en wordt het woonhuis Solbakken aan de toenmalige Rijksstraatweg geveild. De nieuwe eigenaar wordt dan G. van der Vlies Tromp te Arnhem.

Ter herinnering aan het landgoed en het echtpaar Frowein-Wolterbeek is in 2014 het Kalimaropad, een fietsroute in Heelsum, geopend.


De ontwikkeling van het Wilhelminapark Heelsum.
  Frowein Heelsum
Deze advertentie uit het Nieuws van de Dag van 27-3-1903 is de eerste die te vinden is waaruit blijkt dat Frowein de hele Heelsumse kavel wel wil verkopen.
.
Op de eerste advertentie kwam waarschijnlijk te weinig reactie. Dan maar een veiling in het al om bekende SociŽteitsgebouw te Heelsum!. Deze advertentie stond in de Arnhemse Courant van 1 juni 1905.
Frowein Heelsum


Tot omstreeks 1900 verandert er weinig in het gemoedelijke, rustige Heelsum. Maar daarna begint de ontplooiing, en wordt Heelsum steeds meer een eigen dorp, zowel door de geaardheid van de bewoners als van de bebouwing. Vooral tussen de jaren 1900 en 1910 worden vele villa's gebouwd, in hoofdzaak langs de toen zeer in trek zijnde Utr.weg. Maar ook ontstonden na 1902 verschillende woningen aan de Kastanjelaan, welke door particulier bezit aangelegd werd voor bouw-speculatie. In 1907 wordt deze weg verhard en in gemeentebezit overgenomen. Eveneens bouw-speculatie doet in 1905 het Wilhelminapark ontstaan, en worden ten behoeve van de bouwpercelen, aldaar wegen aangelegd, waardoor de Hyacinthenlaan, de Tulpen-, Crocussen- en Narcissenlaan ontstaan. In 1906 wordt ook de Grintweg (nu Ottoweg) verhard. Uit Demoed; pagina 218.

Het Wilhelminapark werd in 1905 verdeeld in bouwpercelen ten behoeve van villabouw. Ook zou er een hotel-pension komen. De project ontwikkelaar was de Naamlooze vennootschap maatschappij tot exploitatie van onroerende goederen „ Wilhelminapark te Heelsum" en hield kantoor Sarphatipark 108 te Amsterdam.
Bouwterreinen te Koop op voordeelige conditie van af 50 ct. per vierkante meter in het Wiiheminapark in het bosrijke, gezonde en hoog gelegen Heelsum aan de stoomtram Arnhem- Wageningen (Gas en Teleph.) Zeven Villa's te Huur, te bouwen naar teekening en keuze van den huurder. Te bevragen Maatschappij. Wilhelminapark, Keizersgracht 621. Amsterdam.
Uit het Nieuws van den dag: kleine courant, 18-12-1905

Notaris DE MEESTER te Heteren, zal Donderdag 3 en 17 Augustus 1911, nam. 2 uur, in het GARAGEGEBOUW van nagemeld Hotel, publiek verkoopen: Voor de Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende goederen Heelsum, gevestigd te 's Gravenhage: „Het Wilhelminapark" te HEELSUM, met het daarin staande, in exploitatie zijnde Hotel „Klein Zwitserland" en de onmiddellijk daarachter liggende Boschen Heidegronden, doorsneden door diverse Lanen; een en ander liggende aan elkander te Heelsum aan den Rijksstraat- en tramweg Arnhem—Wageningen en den Bennekomschen grintweg, ter grootte van 22 Hectaren 43 Aren 47 Centiaren. Het Hotel werd in 1906 naar het ontwerp van den Architect, den Heer T. CUIJPERS, nieuw en geheel overeenkomstig de moderne eischen ingericht; het wordt geŽxploiteerd door Mevrouw Wed. PLEMPER VAN BALEN en is omgeven door een goed aangelegd terrein van vermaak. Vlak bij het Hotel is geplaatst het abri der halte „Wilhelminapark" van de Oosterstoomtram. Het Hotel is verhuurd tot 1 Mei 1913; de huurprijs bedraagt voor het jaar Mei 1911/12 f700 en voor het jaar 1912/13 f900. Het is te bezichtigen Dinsdags en Donderdags van 1—3 uur; het grondbezit dagelijks van 10 tot 12 en van 1 tot 4 uur, op aanwijzing van A. VAN DE POLL, opzichter van het „Wilhelminapark", tot wien men zich heeft te wenden. Het geheele bezit wordt geveild in 8 perc., massa en ondermassa's, van perc. 1 tot en met 6; perc. I, 4, 7 en 8 ; perc. 1, 5 en 6; en perc. 2 en 3. De perc. zijn op het terrein duidelijk met palen uitgebaakt en zijn aangewezen op plattegrondskaarten, welke voor 25 cent zijn te bekomen ten kantore van den Notaris, alwaar de titels, het huurcontract, en de veilingsconditiŽn ter inzage liggen. Inlichtingen geven ook de heeren C. ZIMMERMAN en C. F. FROWEIN te Heelsum.
Uit de  Arnhemsche courant van 08-07-1911
Niet alleen het hotel komt te koop, ook de nog niet verkochte bouwterreinen. Op de veiling werd een bod gebracht van Hfl. 60,000, en het geheel is voor die prijs toegewezen aan de heer C. Kramer Pzn. te Oudorp, samen met een vijftal andere heeren. In 1934 worden de toegangswegen in het Wilhelminapark en naar de sportvelden verbeterd en uitgebreid met de Werkverschaffingsgelden.

Hieruit blijkt dat Frowein al een gedeelte van zijn gronden verkocht heeft aan de Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende goederen Heelsum, gevestigd te 's Gravenhage En dat het hotel ontworpen is door de architect T. Cuijpers. Mischien dat Jos Cuypers bedoeld wordt, de zoon van Pierre Cuypers. Jos kennen we ook van de katholieke kerken in Oosterbeek en Renkum en voor de gemeente werkte rond 1920 hij aan uitbreidings- ontwikkelingsplannen.
1905 De bouwmaatschappij Heelsum.

"Eveneens bouw-speculatie doet in 1905 het Wilhelminapark ontstaan, en worden ten behoeve van de bouwpercelen, aldaar wegen aangelegd, waardoor de Hyacinthenlaan, de Tulpen-, Crocussen- en Narcissenlaan ontstaan. In 1906 wordt ook de Grintweg (nu  Ottoweg) verhard".
Uit Demoed; van een groene zoom aan een vaal kleed; pagina 249.
Bouwterreinen Wilhelminapark: in het boschrijke, gezonde en hooggelegen HEELSUM, aan de Stoomtram Arnhem—Wageningen. Op voordeelige conditiŽn te bevr. Maatsch. Heelsum, Keizersgracht 621, Amsterdam
Uit het  Het nieuws van den dag; 27-09-1905

6 Oct 1905. Door de bouwmaatschappij „
Heelsum" zal in het Wilhelminapark alhier een Hotel gebouwd worden. Reeds de volgende week zal met dit belangrijk werk worden begonnen, en hoopt men in Mei gereed te zijn. Het hotel is reeds verhuurd.
Arnhemse Courant 7-10-1905
Hotel Klein Zwitserland te Heelsum.

Vraag: woont Frowein dan al op Solbakken, gekocht in 1906? Of woont hij op Avondrust, door hem gekocht in 1904.

Er is een advertentie over de verkoop van de grond op Kalimaro Heelsum (C.F.Frowein). In de Oosterbeekse Courant van 08-07-1905. Een week later vermeldt dezelfde krant: Opbrengst f 7.917,-- ex. f 10.000,-- incl. kosten. Eigenaar dhr. ten Cate, direkteur
Maatschappij Weteringschanskwartier te Amsterdam. Oosterbeekse Courant 15-07-1905.
Hier wordt de bouwmaatschappij Heelsum niet genoemd.

Terrein Bennekomseweg (eigenaar C.F. Frowein (Kalimaro)) verkocht aan Bouwmij.
"Heelsum" (bouw hotel in Wilhelminapark). Renkumsche Courant 07-10-1905. Dezelfde dag koopt Dhr. C.F. Frowein, makelaar (Kalimaro), de villa van dhr. Kamperdijk.
Renkumsche Courant 07-10-1905

In 1905 verkoopt C.F. Frowein, de eigenaar van Kali-Maro de villa en gronden aan de Bouwmij. "Heelsum" voor de bouw van een hotel in het Wilhelminapark. In hetzelfde jaar wordt een gedeelte van de gronden van Kali-Maro weer doorverkocht aan Martinus Hendrik Gerrit ten Cate , makelaar, wonende te Amsterdam en direkteur van de Maatschappij Weteringschanskwartier te Amsterdam. Zie de Oosterbeekse Courant van 15-07-1905.
De NV Maatschappij Weteringschanskwartier is bedoeld tot het verkrijgen, exploiteeren ,
administreeren en weder van de hand zetten van in Nederland liggende onroerende goederen, te Amsterdam. (Staatscourant van  8 Augustus 1905)
Het Wilhelminapark is geen park, maar een te verkavelen geheel, waar gebouwd mag worden. In oktober 1905 bericht de krant dat: Door de bouwmaatschappij „Heelsum" zal in het Wilhelminapark alhier een Hotel gebouwd worden. Reeds de volgende week zal met dit belangrijk werk worden begonnen, en hoopt men in Mei gereed te zijn. Het hotel is reeds verhuurd."
In het nieuwe Wilhelminapark was hotel-pension "Klein Zwitserland" bedoeld als een middelpunt. Aanvankelijk was het hotel vergezeld van een uitkijktoren. Op 28-07-1906 blijkt "reeds verhuurd" toch tegen te vallen. Want notaris De Meester uit Heteren bericht, dat het nieuwgebouwde Hotel Klein Zwitserland, met afzonderlijke Remise, benevens omliggend terrein van vermaak, groot 50 A. 70 C.A., is ingezet en met 250 h. in bod gebracht op ƒ 22,400.—. De toeslag heeft plaats donderdag 9 augustus 1906 om 2 uur in het Societeitsgebouw te Heelsum. Op 13-08-1906 staat er in de krant dat: "Het fraai gelegen, hotel „Klein- Zwitserland", op het hoogste: punt van Heelsum, (gemeente Renkum), met het schoone uitzicht over de Betuwe en de Geldersche Vallei is in publieke veiling aangekocht door de Maatschappij „Wilhelminapark", te: Heelsum, voor Hfl. 22,500."
Nieuws van de Dag 27-08-1906 Klein Zwitserland
De krant is duidelijk, als beleggingsobject gekocht. De verkoop van die belegging gaat niet vlot. In juni 1908 bericht het weekblad Neder- Veluwe, dat hotel "Klein Zwitserland", zal worden ingericht als sanatorium voor longlijders en dat aan het hoofd dier inrichting zou geplaatst worden de vroegere geneesheer-directeur van Oranje Nassau's-Oord, Dr. Donath, te Bennekom. Of dit doorgegaan is, nee. Even later staat in de krant: "Naar aanleiding van het bericht, dat dr. Donath te Bennekom aan het hoofd zou geplaatst worden van het hotel „Klein Zwitserland" te Heelsum, 't welk als sanatorium zou ingericht worden, kunnen wij mededeelen, dat bij den heer Donath hiervan niets bekend is." Kennelijk is op enig moment de oospronkelijke eigenaar van het Wilhelminapark ook gestopt en gaat notaris De Meester uit Heteren, op Donderdag 3 en 17 Augustus 1911, nam. 2 uur, in het Garagegebouw van het hotel het Wilhelminapark veilen. Dit in opdracht van de Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende goederen Heelsum, gevestigd te 's Gravenhage: "Het Wilhelminapark" te Heelsum, met het daarin staande, in exploitatie zijnde Hotel „Klein Zwitserland" en de onmiddellijk daarachter liggende Boschen Heidegronden, doorsneden door diverse Lanen; een en ander liggende aan elkander te Heelsum aan den Rijksstraat- en tramweg Arnhem—Wageningen en den Bennekomschen grintweg, ter grootte van 22 Hectaren 43 Aren 47 Centiaren. Het Hotel werd in 1906 naar het ontwerp van den Architect, den Heer T. Cuijpers, nieuw en geheel overeenkomstig de moderne eischen ingericht; het wordt geŽxploiteerd door Mevrouw Wed. Plemper van Balen en is omgeven door een goed aangelegd terrein van vermaak. Vlak bij het Hotel is geplaatst een abri der halte „Wilhelminapark" van de Oosterstoomtram. Het Hotel is verhuurd tot 1 Mei 1913; de huurprijs bedraagt voor het jaar Mei 1911/12 f700 en voor het jaar 1912/13 f900. Op de veiling werd een bod gebracht van ƒ 60.000, en is voor die prijs toegewezen aan de heer C. Kramer Pzn. te Oudorp, samen met een vijftal andere heeren. Er wordt bericht dat het hotel zijn bestemming als zodanig zal behouden.

Klein Zwitserland Heelsum
Hotel Klein Zwitserland

Hotel Klein Zwitzerland Wilhelminapark Heelsum

Hotel Klein Zwitserland
De directie was destijds in handen van mevrouw C.A. Plemper van Balen & Zoon. Later heeft de Camille De Wilde er jarenlang de scepter gezwaaid. Over Hotel "Klein Zwit≠serland" staat in de Gids voor Renkum, Heelsum en Doorwerth uit 1913: "Familie-Hotel-Pension "Klein Zwitser≠land” het welk naar alle eischen des tijds is in≠gericht. Garage, stal≠len, keurig schilders≠atelier, donkere kamer, badkamers, enz., enz. Als bijzonderheid wordt genoemd een aan het ho≠tel behoorend prachtig wandelpark, groot 22 Ha. boschgrond. Hoogst aan≠genaam en gezond zomer≠verblijf. Pensionprijs vanaf Hfl. 3,- per dag. Aanbevelend, B.H.Hupkes".

Hotel 'Klein Zwitserland' uit de hand verkocht aan exploitant dhr. Hupkes Jr. In de Oosterbeekse Courant van 16-05-1914

In oktober 1968 begint Guus Knijnenburg met het Hotel Klein Zwitserland. Aangekocht voor Hfl. 578.000,=. Er wordt fors uitgebreid. In september 1968 wordt er ook al personeel geworven voor het restaurant de Kromme Dissel dat op 10-10-1968 opent. In 1971 wordt restaurant Beau Lieu op het kasteel Doorwerth een onderdeel van Hotel Klein Zwitserland. Zo begint de latere Bilderberg Groep.

Sinds 1971 heeft het restaurant de Kromme Dissel van het hotel een Michelinster. Een Nederlands record om zo lang achter elkaar elk jaar de Michelinster weer te behouden. De chef-koks die voor Klein Zwitserland de Michelinster verwierven waren achtereenvolgens: Bert Willemsen (vanaf 1971); Klaas Jan van Kammen; opnieuw Bert Willemsen (tot 1987); Angelique Schmeinck (1988 - 2000); Tonny Berentsen (2000–tegenwoordig). Het restaurant is gevestigd in een sfeervolle Saksische boerderij, waarvan men zegt dat deze uit deze boerderij uit de 17de eeuw stamt. Dat kan niet kloppen want voordat Kali-Maro verscheen, was er hier geen bebouwing. In 1971 is De Kromme Dissel gewoon nieuw gebouwd, met oude bouwmaterialen.

Klein Zwitserland gaat in 2018 verder als een Fletcher hotel.
De camping Wilhelminapark (of Dopheide) Heelsum.

Heelsum Wilhelminapark
De kaart hierboven (uitbreidingsplan 1926) is gebruikt door een ambtenaar die tijdens werkuren koffie mocht drinken. En het schoteltje is kennelijk ook een keer verplaatst. Deze kaart is uit 1926. Qua bebouwing zie je er dezelfde woningen.
Er kan dan op het nog steeds groene terrein tussen de Ginkelseweg en de Sportlaan een sportterrein komen. Op een andere kaaart, door het Gelders Archief gedateerd tussen 1921 en 1955, is te zien dat de sportvelden toch noordelijker komen:
Heelsum Wilhelminapark
Aan de hand van enkele woningen die wel op deze kaart staan en niet op de kaart hierboven, is te becijferen dat deze kaart ongeveer uit de jaren na 1925 - 1927 moet zijn. De sportvelden komen dan op de plek waar ze nu ook te vinden zijn. Op een akkerland veel gemakkelijker aan te leggen dan in een geaccidenteerd bos-perceel.

Loop je er nu rond, in het Wilhelminabos, gelegen tussen de tussen de Ginkelseweg en de Doorwerthse heide, dan zie een aangelegd bosterrein met paden en open gedeelten. Ooit een keer een kaart gezien met daarop ingetekend een camping. Loop je er rond dan snap je dat er een camping geweest zou kunnen zijn. Voor een camping in deze tijd zou het te klein zijn, en de verkeersdruk zal ook ontoelaatbaar zijn. Nu worden er honden uitgelaten.
camping Heelsum
Op deze bewerkte versie van het actuele (2019) bestemmingsplan, heb ik de voormalige camping de kleur blauw gegeven. Hotel Klein Zwitserland is hier oranje, gemakkelijk om je te oriŽnteren waar een en ander is. Camping Heelsum
Hier is goed te zien, dat er plannen voor woningbouw waren. Bij het Gelders Archief wordt aangegeven dat deze kaart rond 1940 is gemaakt. Weet zo niet waarom dit niet gerealiseerd is. Natuurlijk de oorlog, en later komen de plannen voor de huidige A50.
camping Heelsum

camping Heelsum
camping Heelsum
Vermeld bij het HGR als Camping Klein Zwitserland, op de kaart staat Kampeerterrein Heelsum. Het kenteken van de DAF is JS-81-XX, of te wel uitgeven tussen 1951 en 1965.
Onderaan de hiernaast getoonde kaart staat met potlood geschreven: vermoedelijk mei 1942, met een onleesbare handtekening! Veel kavels zijn nog te koop. De datum kan redelijk kloppen. Een jaar later staan er 12 woningen ingetekend.
Wilhelminapark Heelsum
Een uitsnede van het wederopbouwplan 1948. In rood de door de oorlog verwoeste huizen welke weer opgebouwd kunnen worden. Bron Gelders Archief
In de iets latere schade kaart wordt geproken over onherstelbare schade, doch er mag herbouwd worden.
Wilhelminapark Heelsum
Nog een laatste kaart met te verkopen bouwterreinen uit 1950, bron: Gelders Archief.
Wilhelminapark Heelsum
Sportpark Wilhelmina

Op de kaart met de gemeentelijke plannen uit 1926 zijn de sportvelden keurig ingetekend op de plek van de latere camping. Op het Wilhelminapark zelf zijn amper verkochte woningen te zien.

Wilhelminapark heelsum

sportpark Wilhelmina Heelsum
Klein Heideveld, Ginkelseweg 2, Heelsum. Gebouwd in 1926. Na de oorlog is het huis altijd gebruikt voor sociale en diaconale projecten. Aanvankelijk door de Stichting Paaslicht in in de jaren ’90 door Siza het Dorp. Vanaf 2002 is er particuliere woonzorg.
Klein Heideveld Heelsum
Heideveld rond 1950, Heelsum
Voormalig Pension Masuanko, toen op de Bennekomseweg 21, Heelsum. Masuanko Heelsum
Villa Opheem, Bloemenlaan 2 Heelsum. Opheem is rond 1920 gebouwd voor C.F.D. Beuker, directeur papierfabriek VGZ. De BAG geeft 1925 aan voor de eerste bewoning. Naar ontwerp in Gooise landhuisstijl van architect P.J.W.J. van der Burgh in samenwerking met ing. F. Eschauzier. Het huis had oorspronkelijk een nagenoeg vierkant grondplan.
Opheem Heelsum
In opdracht van de heer Beuker is het huis in 1929 in noordwestelijke richting en in stijl uitgebreid naar ontwerp van architect H.C. Dorlas jr. uit Renkum. (link Rijksmonument) C.F.D. Beuker overleed in 1960. Na het overlijden van mevrouw Beuker heeft een projectontwikkelaar de villa met tuin gekocht. De villa is op een veel kleinere kavel al vrij snel verkocht en daarna zijn de huizen aan de oostzijde van de Narcislaan gebouwd in 1987-88.
In 2016 komen er 6 kavels voor particuliere bouw op het terrein van Opheem te koop. De bouwvergunning wordt in 2017 verleend.
In 1978 buigt de gemeenteraad zich over een bestemmingswijziging voor Opheem en omgeving. Bedoeling enige bebouwing op het noordelijke gedeelte van de kavel, tegenwoordig een stukje bos. Daarna wordt er veel heen en weer geschoven. 2009: Bouwplannen hebben sinds de jaren tachtig tot lange procedures geleid. De Raad van State gaf ooit aan dat er vier huizen mogen komen op het terrein langs de Bloemenlaan. In de bouwvergunning is te vinden dat de eigenaar van de woning aan de Bloemenlaan acht woonruimtes wil bouwen in het groene gebied naast het huis. Oftewel vier vrijstaande huizen en 2 twee-onder-een-kappers in de sociale sector. Een gemeentewoordvoerder bevestigt in 2014 dat de bouwvergunning door de uitspraak van de Raad van State definitief is geworden. Maar hij wijst er nadrukkelijk op dat die specifiek voor de bouw van 4 koopwoningen en 3 sociale huurwoningen is verleend. Kavels Opheem Heelsum
In de BAG is te vinden dat de bouwvergunning voor deze nieuwe woningen in 2017 is verleend.





Voormalig Rustoord Huize Selva, Wilhelminapark 4 te Heelsum, in 1935 beheerd door mej. K. Gildemeester, in 1950 beheerd door N. Oltman.
Begraafplaats Heelsum

Het besluit tot aanleg begraafplaats is gedaan in februari 1899.
De voormalige Begraafplaats aan de huidige Sportlaan, de vroegere Ginkelseweg, daarvoor de Zwarte weg, ten hoogte van de ambulancepost van de Dierenbescherming (. Op de kaart hiernaast staat: Algemene Begraafplaats. Er zijn meer kaarten waarop deze begraafplaats is ingetekend, uit (1821-1892) 1927, 1931, 1935. Er is tegenwoordig niets meer van terug te vinden.

De tot 1923 nog zelfstandige gemeente Doorwerth heeft twee gemeentelijke begraafterreinen gekend. De oudste was gelegen op de Noordberg waar o.a. ook onbekende drenkelingen en terechtgestelden werden begraven. Deze begraafplaats heeft dienst gedaan tot ca. 1910 en was toen vol.

In de raadsvergadering van 18-10-1898 werd besproken: Vergroting algemene begraafplaats afgewezen en wordt geruimd. Met algemene stemmen aangenomen aanleg nieuwe begraafplaats buiten dorp op de heide nabij de Bennekomscheweg. Uit de Renkumse Courant van die week.

Het besluit tot aanleg begraafplaats is gedaan in februari 1899.

Wegens plaatsgebrek op de Noordberg is de gemeente Doorwerth ca. 1910-1912 overgegaan tot aanleg van een tweede begraafplaats aan de noordzijde van het bijbehorende Heelsum, namelijk aan de noordoostzijde van de Sportlaan nabij het tegenwoordige sportpark. (bron). Deze bron heeft het over een andere begindatum dan de krant hierboven.

Demoed, "Van een groene zoom aan een vaal kleed" pag 137: De oude begraafplaats te Doorwerth werd in "1899 verkocht aan de burgl. gemeente Doorwerth en verplaatst naar een verder verwijderd deel van Doorwerth, nl. ten noorden van de zgn. zwarte weg naar Wolfheze, juist aan de grens van de kadastrale gemeente Renkum. Dit drenkelingenkerkhof bleef daar tot 1940, toen het opgeheven werd. Sinds heugenis is er niet begraven.

Ook op andere kaarten is de begraafplaats aangegeven. Het gaat om een heel kleine begraafplaats, een klein vierkantje zo'n 15 tot 20 meter onder het knikje in de huidige Sportlaan.
Begraafpaats Heelsum
Renkum begraafplaats Sportlaan
Link van deze kaart bij het Gelders Archief. Topografische kaart Gem. Renkum; naar de nieuwste gegevens bewerkt en verbeterde uitgave, ca. 1923
Begraafplaat Heelsum 1925
Deze kaart is een schermprint van de topotijdreis.nl in 1925. Te zien op deze site vanaf 1906 tot en met 1956. Nu loopt topotijdreis altijd wat achter en de kaart van 1957 is de eerste kaart na WWII.

In de Oosterbeekse Courant van 15-03-1924 is te lezen: Voorstel opheffing algemene begraafplaats te Heelsum. Waarschijnlijk wordt hier deze begraafplaats bedoeld. De begraafplaats bij het Kerkje op de Heuvel in Heelsum komt in 1920 in handen van de Vereniging Hendrick de Keijser, en kan dan misschien ook als Algemene Begraafplaats gebruikt worden.

Helemaal duidelijk is dit nog niet. Een jaar eerder waren de gemeenten Doorwerth (Heelsum) en Renkum (met Oosterbeek) net samen gevoegd.
Uitbreidingsplannen gemeente Renkum

Ooit waren er plannen van de gemeente ook huizen te bouwen aan de rechterkant van de klein Amerikaweg. Bewoners van Renkum maakten hier samen in 1973 bezwaar tegen. Om als belanghebbende gehoord te worden, werd er toen een verening opgericht. Het was de Vereniging Vijf dorpen in't Groen. Met succes hebben zij en anderen de uitbreiding van Heelsum weten te voorkomen.

De Golfbaan

Golfbaan Heelsum ziet er nu prachtig uit. Op de locatie van de golfbaan was in de Septemberdagen van 1944 het landingsgebied van Britse troepen van verschillende Airborne divisies. Dropzone X liep van de cafetaria aan de Bennekomseweg tot aan de spoorbaan bij Wolfheze.
De omzetting van bouwland naar een golfbaan heeft nog al wat voeten in aarde gehad. Uiteindelijk ging de gemeenteraad om met de toezegging dat het er prachtig natuurlijk uit zou zien en dat de paden op de golfbaan vrij toegankelijk waren.
Dat vrij toegankelijk is rond 2016 opeens verdwenen. Zelfs het doorgaande openbare fietspad werd zelfs door een bordje verboden toegang afgesloten. Dat is daarna wel weer hersteld.
Andere tijden, andere namen. Het Wilhelminapark noemt zich ook wel eens Bloemenbuurt.

Heeft u aanvullingen, verbeteringen, graag:
mail Hans Braakhuis

Bronnen
BAG,
Delpher,
Demoed, Van een groen zoom aan een vaal kleed, 1953.
Gemeentearchief Wageningen (GAW),
HisGis.

Sommige foto's zijn in werkelijkheid (veel) groter. Ze zijn te vergroten door rechts te klikken met de muis.