Kasteelcafé de Zalmen, Doorwerth

andere namen:

den ouden herbergh van Doorwerth (1689) of te wel Brouwhuis
Toon's Huys (1719 -1756)
Het Richterslogement
De Twee Zalmen (1875)
Herberg de Zalmen
Hotel de Zalmen
De Drie Salmen (1898 - 1920)
De Bruine Beer (1974 - 1979)
Theeschenkerij De Zalmen (tot 2013)
Hans Braakhuis
laatste update: juni 2017
  home

De teksten hieronder zijn provisorisch. Ze moeten nog getoetst worden. Hulp van GLK, VEB, VHL, lezers, wordt op prijs gesteld.
Jhr. Mr. H. R. A. Laman Trip; in het artikel: "een oud bouwwerk terug gevonden"in Gelre 1924 nr 27: Bij het beschouwen van de kaart der heerlijkheid Doorwerth, door Bernard Kempinck in 1616 vervaardigd, aanwezig op het Rijksarchief te Arnhem, had het mijne aandacht getrokken, dat aldaar op het punt van samenkomst van den „weg naar de Capelle" en den Oosterbeekschen weg eene kapel staat aangegeven. Deze „weg naar de Capelle", aanvangende aan de oostzijde van de herberg „de Zalmen" en gaande in noordelijke richting bergopwaarts, is tegenwoordig bekend onder den naam van „Holle weg", terwijl ongeveer op de plaats, waar eenmaal deze kapel moet hebben gestaan, thans een groote lindeboom van hoogen ouderdom wordt aangetroffen. Nog heden ten dage is deze boom in den omtrek algemeen bekend als de „Kapelleboom".
De herberg de Zalmen wordt al genoemd op de kaart van Bernhard Kempinck uit 1616.
Deze kaart is in te zien bij het Gelders Archief: link,
Onder bij het punt waar de Holleweg op de Fonteinallee uitkomt, staat de uitspanning "de Zalmen", vanouds het Richterslogement van Doorwerth. Hier werd voor 1912 de gemeentelijke administratie verricht. De naam "de Zalmen" dateert pas van plm. 1875. Op het uithangbord rechts naast de deur, de zalmen uit het wapen van Baron van Brakell.     [herberg 'Thoons Huijs' gezien in westelijke richting] Deze herberg wordt al in 1689 omschreven als ‘Brouwhuis'.
---------------------

Gegevens over 'den oude herberg van Doornwerth' komen we ook tegen in 1689. In dat jaar huwt Hans Hendrik Eslinger, (kamerdienaar van de gravin Charlotte Amélie, Hertogin de la Trémoille en stadhouder van Doorwerth) met Hendrickjen Everts. Deze Hendrickje is weduwe van Peter Muijs (in leven schepen en stadhouder van Doorwerth) en in zijn nalatenschap wordt gesproken over Huis, Brouwhuis, Brouwketel, Schuren, Hoven en een Acker op de Heelsumse Enk.
Hans Hendricksz. Eslinger wordt ook wel Hesseling genoemd. Hij was schepen en stadhouder van den richter van Doorwerth. Eslinger werd door huwelijk herbergier - landbouwer. In 1704 komen we Eslinger ook tegen als Schout van de Heerlijkheid Doorwerth. Voor rechtspraak op de Doorwerth werd er veelal een rechter ingevlogen. Veelal kwam de rechter uit Arnhem, maar soms ook uit Zutphen. En vandaar dat de herberg ook wel bekend staat als richterslogement.

een prent uit 1650, rechts het poortgebouw van de Doorwerth.
De eerste vermelding van het Thoons huis vinden we in 1719, Hendrikje Everts is dan  overleden, als Anton, Graaf van Aldenburg het Thoons-huis voor 800,- gulden koopt. Dit huis, oorspronkelijk naar de vroegere bewoner en eigenaar Hans Hendrik Eslinger, het
'huis van Eslinger' genoemd, had " 't Oldenburger Peert" uithangen. Een huis dus met een uithangbord waarop het paard van het familiewapen van Aldenburg was afgebeeld.

----------------------------

Sinds 1719 werd de herberg, vernoemd naar de eigenaar Anton, Graaf van Aldenburg, het ‘Thoons-huis' genoemd. Aan de gevel hing een uithangbord waarop afgebeeld 't Oldenburger Peert' [het paard uit het familiewapen van Aldenburg]. Naast de functie van herberg werd het ook gebruikt als richterslogement en werd er recht gesproken door de schout en schepenen. In plaats van ‘Thoons-huis' werd ook wel de naam Richterslogement gebruikt.

---------------------------

'Thoons-huys' wordt ook genoemd op de kaart van Dirk Klinkenberg uit 1756.

Op 12 september 1738 wordt het 'Thoons-huys' verpacht aan Hendrick de Geest en Aaltje Kerckhoff voor een periode van 6 jaren, ingaande Petri 1739 en eindigend met Petri 1745. En wel onder de volgende bepaling:
"En speciaal onder beding dat hij daarin sullen houden bequame Herberg. En ten dien eijnde maaken dat se altoos voorsien sijn van goeden drank, paerdsvoeder en genoegsame meubelen, om de passanten en andere daar mede te konnen gerijven, en ijmant ook te konnen logeeren, En dat sij sigh meede in staat sullen stellen, om de domestiguen van sijn Excellentie, als die op Doorwerth of in deese landen is, En andere tegens redelijke betaalinge van kostgeld te konnen spijsen."
Uit: De 'Oosterbeeksche Courant' van Zaterdag 4 mei 1912.
Rijnder (Reijnder) Alberts, geboren te Doorwerth, gedoopt te Heelsum op 23 febr. 1744, herbergier Thoons Huijs. † te Oosterbeek, gemeente Renkum 25 mei 1822.

Het gezin woont, tot de pacht afliep op Sint Petri 1771, ook in de herberg alwaar de eerste vier kinderen ter wereld komen. Zij kerkten, waarschijnlijk elke zondag, in het Nederlands Hervormde kerkje te Heelsum, behorend tot de Heerlijkheid Doorwerth. bron.
Reinder pacht in 1765 voor een periode van zes jaren ‘den ouden herberg van Doorwerth', ingaande op Sint Petri [22 februari] 1765 en eindigend op Sint Petri 1771. De pacht bedraa