Begraafplaatsen in de gemeente Renkum
Let op: deze pagina is niet compleet, er wordt nog aan gewerkt.
Hans Braakhuis
laatste update: juli 2018
 home
Oosterbeek
1000 - 1856
In en bij de Oude Kerk aan de Benedendorpsweg zal er vrijwel altijd begraven zijn, zowel in als buiten de kerk. Buiten de kerk, aan de zuidmuur en bij de consistoriekamer, zijn nog meerdere grafzerken te vinden. De zerken liggen nu aan de zuidzijde, van de kerk. Oorspronkelijk hebben deze waarschijnlijk aan andere kant van de kerk gelegen. De opschriften zijn niet meer te lezen. Lange tijd hebben de zerken platgelegen, maar in de jaren 80 van de corige eeuw zijn ze rechtop gezet. W.H. Tiemens merkt in zijn boekje 'Een duizendjarige kerk' 2e druk
z.j. blz. 40, op dat deze zerken een zorgvuldiger behandeling waard zijn.

Uit De Gelderlander van 30 januari 2015: Archeologen hebben bij de Oude Kerk in Oosterbeek ​een graf gevonden uit de Volle Middeleeuwen. Met de koolstofmethode is het graf gedateerd tussen 1020 en 1155 na Christus. Dat betekent dat het lichaam er vlak na de bouw van de kerk in Oosterbeek moet zijn begraven.


1856 - xxxx
De begraafplaats aan de Fangmanweg is in 1856 in gebruik genomen, toen de begraafplaats bij de Oude Kerk te klein werd. De begraafplaats is sinds 1983 een gemeentelijk monument. Daarnaast staan het baarhuisje en het graf van de advocaat, schrijver en uitvinder van het schone leidingwater, Jacob van Lennep, op de rijksmonumentenlijst.

Ook liggen hier begraven: de dichter Jan van 's Gravenweert (1790 † 1870), de oud-hoogleeraar Opzoomer (1821 -† 1892), de kunstschilders O. C. E. van den Broek († 1883) en J. W. Bilders († 1890), C. H. Meiners († 1894) en Prof. Vrolik († 1894).
link: begraafplaatsfangmanweg.nl

Mede door de bijzondere status van deze begraafplaats staat de gemeente Renkum normaliter geen bijzettingen meer toe op deze begraafplaats. Een laatste bijzetting vond ik nog in 2000 van de heer C.G.H. Meurs.
In 2000 werd de Stichting Begraafplaats Fangmanweg opgericht welke in samenwerking met de gemeente Renkum zorgt voor het instandhouden, repareren en restaureren van grafmonumenten c.a. De Stichting heeft ook een uitstekende en zorgvuldige inventarisatie gemaakt van de graven die wel werden geregistreerd in het verleden. Deze is als register in boekvorm in het oprichtingsjaar uitgebracht. Er zijn daarin ook nog aanvullende (begraaf)gegevens vermeld.
In 2015 heeft een gedeeltelijke update (Vak A) van de persoonsgegevens plaatsgevonden aan de hand van de foto's en de inmiddels beschikbare archiefgegevens. Dat heeft geleid tot enkele, soms ook aanzienlijke, aanpassingen van de eerder vermelde namen en data.
Op een later tijdstip zal ook de rest van deze historische begraafplaats een soortgelijke update ondergaan. (bron)

Een wandeling op de begraafplaats van de Stichting Begraafplaats Fangmanweg.



Van Lennep Fangmanweg
1899 - heden
Algemene Begraafplaats Zuid, van Limburg Stirumweg 35, 6861 WL Oosterbeek

Een voorstel tot aankoop werd gedaan op de Raadsvergadering van De Algemene Begraafplaats "Zuid" te Oosterbeek werd in 1899 in gebruik genomen nadat die aan de Fangmanweg te klein bleek en er daar onvoldoende uitbreidingsmogelijkheden waren.Op 28 juli 1898 besprak de gemeenteraad een aankoop van grond tot oprichting nieuwe begraafplaats in Oosterbeek.
Voor een plattegrond van de begraafplaats zuid, klik hier.

Info van online begraafplaatsen.nl

Op de Gemeentelijke Begraafplaats Zuid is Alexander Lipmann-Kessel, geboren 19-12-1914 te Pretoria Zuid-Afrika overleden 5-6-1986 te Londen, begraven. Hij studeerde af in Londen in 1937 en werd in 1942 opgeroepen bij het Royal Army Medical Corps. In 1944 was hij gedetacheerd bij het 16 Parachute Field Ambulance, en kreeg een werkplek in het St. Elisabeth Ziekenhuis in Arnhem. Hij heeft het leven gered van vele soldaten zoals Brigadier John Winthrop Hackett Junior, die zwaargewond raakte bij de Slag om Arnhem. Kessel werd gevangen genomen door de Duitsers maar wist te ontsnappen. Zijn levensverhaal wordt beschreven in het boek: "Surgeon in Arms". Kessel is overleden op 05-06-1986 en is op eigen verzoek begraven bij de mensen die stierven bij de Slag om Arnhem. Wikipedia

Op deze begraafplaats is het graf van de verzetsstrijder Evert Hendrik Jan Boven, van beroep boekhouder. Hij is overleden op 04-11-1944 in Kdo. Husum-Schwesing, Neuengamme.

Ook is er  een massagraf met 32 graven van inwoners van Oosterbeek die gedood zijn tijdens de Slag om Arnhem. Het graf is tevens een monument om de ruim 140 inwoners van Oosterbeek te herdenken die omkwamen als gevolg van de Tweede Wereldoorlog.


1957 - heden
Algemene Begraafplaats Noord, van Limburg Stirumweg 35, 6861 WL Oosterbeek

Het noordelijke deel van de begraafplaats, "Noord" genaamd, is in gebruik genomen rond 1957 toen begraafplaats "Zuid" haar maximale capaciteit bereikte. Kenmerkend voor "Noord" is het bosachtige karakter van de begraafplaats.

In en rond het heideveld bevindt zich de urnentuin en de asverstrooingsheuvel.
Op 'Noord' is een aula aanwezig voor het houden van rouw- en herdenkingsdiensten voorafgaand aan een uitvaart.

Voor overledenen van de Russisch Orthodoxe kerk is er een afdeling op Noord.

Voor een plattegrond van de begraafplaats noord, klik hier.
1945 - heden
Airborne Begraafplaats
.

Direct na september 1944 worden Nederlandse "vrijwilligers" geworven om de lijken van de veelal Britse soldaten te verzamelen in een massagraf aan de Utrechtseweg in Oosterbeek.
Er was in de tuin van Kate ter Horst een massagraf van 65 Britse soldaten. Doch Tony Sheldon heeft het in zijn boek: De verschrikking van de nacht: ooggetuigen van de Slag om Arnhem, over 59 doden.

Medio juni 1945 is er al een eerste herdenking van de oorlogsslachtoffers op de Airborne begraafplaats. In juli 1945 zijn er al 1100 geallieeerde graven, nog maar 400 graven hebben ook een naam.

De Oosterbeekse bevolking, die na de evacuatie thuis kwamen troffen een gebied vol veldgraven aan, soms in hun tuinen. Het verplaatsen van de graven was daarom ook voor hen van belang. Aanvankelijk waren de graven voorzien van een wit kruis.

Op 5 juni 1945, na een bijeenkomst van de gemeente Renkum  en luitenant-kolonel Stott van de 21e legergroep werd besloten dat er een Airbornekerkhof zou komen. Vrijwel direct werden door Engelsen de veldgraven geruimd, de lichamen geidentificeerd en herbegraven op het Airborne kerkhof. In februari 1946 werd de bouw van de Airborne begraafplaats voltooid. Tot 1952 waren de kruisen op de graven gemaakt van hout en zink en deze kruizen zijn vanaf 1952 allemaal vervangen door de huidige  grafstenen. De grond (ereveld) van het Ministerie van Defensie en in bruikleen gegeven aan de Commonwealth War Graves Commission. Er zijn niet alleen Britse soldaten begraven op de begraafplaats, maar ook Poolse, Canadese, Australiërs en soldaten uit Nieuw-Zeeland.
Toen in de zomer van 1945 soldaten van de 1st Airborne Division weer in Oosterbeek waren,  voor het maken van de film 'Theirs is the Glory', is het idee geboren een jaarlijkse herdenking op de Airborne begraafplaats te houden. De 1e Memorial Service werd gehouden op 25 september 1945 en Nederlandse schoolkinderen legden bloemen op de graven en sindsdien leggen ze elk jaar bloemen.


Airborne begraafplaats Oosterbeek
Airborne begraafplaats Oosterbeek

Op het kerkhof liggen Nieuw-Zeelanders, Australiërs, Canade­zen, Polen, Engelsen en Nederlanders. En ze liggen niet als nationaliteit bij elkaar. Een groep Poose soldaten ligt wel "apart". Niet alleen Polen uit Driel werden naar de locatie bij de hoofdingang van de begraafplaats gebracht. Doch ook stoffelijke overschotten uit Gorinchem, Rhenen, Neerloon, Nijmegen, Eindhoven, St. Michielsgestel, Wijk bij Duurstede en Elst (Utrecht en Gelderland). En er liggen ook Polen verspreid over de begraafplaats. (link)

Er liggen nu in 2017 ruim 1750 militairen begraven, die sneuvelden tijdens de operatie Market Garden in september 1944. Naast de Britse militairen, zijn er ook 73 Poolse en 8 Nederlandse militairen begraven.

Een kleine 50 meter te noorden van de ingang van het ereveld staat een Air Dispatchers monument.

Airborne kerkhof Oosterbeek
1885 - heden
Rooms-Katholieke begraafplaats St. Bernulphus,.Utrechtseweg (ongenummerd, achter nr. 131) 6862 AG Oosterbeek
Deze begraafplaats ligt in de hof achter de St. Bernulphuskerk. Van een aantal geruimde graven zijn de zerken behouden en naar de zijkant verplaatst. Deze zijn echter niet meer duidelijk leesbaar
Van ± 1863 tot 1911

De prive begraafplaats van de van Wellenberg's bij de Sonnenberg.

Volgens Erkens waren op dat kerkhof begraven de heer (1899) en mevrouw Wellenberg-Berends (1894) en een baby. Het echtpaar had overigens volgens Erkens, twee kinderen, zoon Pieter en dochter Hetty die verpleegster was.
Als J.R. Wellenbergh komt te overlijden in 1899, wordt hij hier ook begraven.
Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant; 20-04-1911: Onder politietoezicht is op het landgoed Sonnenberg, te Oosterbeek, de begraafplaats geopend en zijn de in den grafkelder zich bevindende kisten overgebracht naar den grafkelder op het nieuwe kerkhof. Nu het landgoed in andere handen overgaat, kan de familie-grafkelder niet langer op die particuliere begraafplaats blijven.
 Op de Fangmanweg is wel een steen te vinden van een broer: Herman Julius Wellenbergh (20-03-1852 - 20-07-1899) 47 jaar en oud-burgemeester van 's Grevelduin-Capelle. Deze Herman heeft volgens het Bevolkingsregister Gemeente Renkum (reconstructie) in de gemeente gewoond vanaf 13-12-1921. Hij vertrok op 27-10-1925 naar de gemeente Zetten.

Van de graftombe, de berceau en doolhof is nu niets meer over. Demoed beschrijft in 1953 dat de gehavende graftombe nog steeds aanwezig is. Na de oorlog is dit gebied door de gemeente verkocht voor woningbouw. In 1962 kwam daar het rusthuis “de Bosrand”. In december 1983 werd “De Bosrand” afgebroken. Nu staat er op de hoek Hartensteinlaan - Oranjeweg de “Residence Hillenbos”. Bouwjaar 1986.
Oosterbeek Sonnenberg
de graftombe naar een opname van B. Bruining. Bron Joke Wijnterp + HGR
Op de achterwand links is het graf van mevrouw Alida Henriette Catharina Wellenberg - Duijfjes (1848-1894) te zien. Andere nissen hebben geen opschrift.

Meer over de Sonnenberg.
2009 - heden

Trappistinnen, Abdij Onze Lieve.Vrouw van Koningsoord, Johannahoeveweg 79, Arnhem.
De Trapistinnen hebben een eigen begraafplaats. Bij de verhuzing naar Arnhem werden de overleden zusters uit Tilburg mee verhuisd en de werden te ruste gelegd op het nieuwe kloosterkerkhof in Arnhem.
2018 -
In 2018 zijn er plannen voor een natuurbegraafplaats bij de Trapistiinen aan de Johannahoeveweg 79, Arnhem.
Er zijn plannen voor 4 verschillende velden, genoemd naar de jaargetijden. Het winterveld wordt grotendeels beplant met bomen, de andere drie velden (lente, zomer en herfst) krijgen maximaal 5 procent bomen. Het lente- en zomerveld komen vol bloemen te staan, het herfstveld vol heide.
begraafplaats Renkum
Wolfheze
1906 - heden
De begraafplaats van het Ziekenhuis.

Begraafplaats Ziekenhuis Wolfheze

De begraafplaats bevindt zich op het terrein van het psychiatrisch ziekenhuis. Het ligt in een bosperceel in de zuid-oostenlijke hoek van het ziekenhuis terrein. De begraafplaats wordt voor personeel, patienten en dorpsbewoners gebruikt. Eind september 1944 werden vele oorlogsslachtoffers bijgezet die bij de bombardementen (17 september 1944) op Wolfheze zijn omgekomen.

Doorwerth
1951 - heden
De Rooms-Katholieke begraafplaats in Doorwerth.
Tegenover de voormalige R.K. kerk aan het lvan der Molenplein, ligt het kerkhof aan de Seelbeeckweg, richting Heveadorp. Het kerkhof werd ingewijd in 1951. Op het terrein bevindt zich een gereedschapshuisje en een kerkhofkruis onder een overkapping. Het huidige kruis werd omstreeks 1991 geplaatst. Toen werd het voormalige kerkhofkruis in de kerk opgehangen. Op het kerkhof bevinden zich twee grafstenen met familiewapens: het gaat om de families Van Nispen tot Pannerden en Grotenhuis van Onstein.
gok:1850 - 1910
Begraafplaats Rustheuvel
Begraafplaats aan de Fonteinallee te Doorwerth, net ten oosten van het adres: Fonteinallee 31 Doorwerth.

De tot 1923 nog zelfstandige gemeente Doorwerth heeft twee gemeentelijke begraafterreinen gekend. De oudste was gelegen op de Noordberg waar o.a. ook onbekende drenkelingen en terechtgestelden werden begraven. Deze begraafplaats heeft dienst gedaan tot ca. 1910 en was toen vol. Wegens plaatsgebrek op de Noordberg is de gemeente Doorwerth ca. 1910-1912 overgegaan tot aanleg van een tweede begraafplaats aan de noordzijde van het bijbehorende Heelsum maar die aan de andere kant van Doorwerth lag, namelijk aan de noordoostzijde van de Sportlaan nabij het tegenwoordige sportpark. (bron)

Demoed, "Van een groene zoom aan een vaal kleed" pag 137:
Behalve het Heelsumse kerkhof was er onder Doorwerth nog een kerkhof, dat eigenlijk geen ,,kerk"-hof was ; ik bedoel het zgn. vreemdelingenkerkhof. Dit was gelegen aan de noordzijde van de Fonteinallee, even oostelijk van de boerderij de Noordberg.

De oude begraafplaats te Doorwerth werd in "1899 verkocht aan de burgl. gemeente Doorwerth en verplaatst naar een verder verwijderd deel van Doorwerth, nl. ten noorden van de zgn. zwarte weg naar Wolfheze, juist aan de grens van de kadastrale gemeente Renkum. Dit drenkelingenkerkhof bleef daar tot 1940, toen het opgeheven werd. Sinds heugenis is er niet begraven.

Craandijk; Wandelingen
door Nederland met pen en potlood; 1887;  "Ten aanzien van het ontstaan van deze begraafplaats veronderstel ik; dat hij aldaar aangelegd zal zijn ter begraving van terechtgestelden, omdat ongeveer te zelfder plaatse voor 1795 de galg opgericht stond en tevens aldaar de executieplaats was. Deze begraafplaats, welke aldaar niet langer meer door J. G. Ridder van Rappard, toen eigenaar van de Doorwerth, gewenst werd, is in 1899 verkocht aan de burgl. gemeente Doorwerth en verplaatst naar een verder verwijderd deel van Doorwerth, nl. ten noorden van de zgn. Zwarte weg naar Wolfheze, juist aan de grens van de kadastrale gemeente Renkum. Dit drenkelingenkerkhof bleef daar tot 1940, toen het opgeheven werd. Sinds heugenis is er niet begraven.

Begraafplaats Rustheuvel Doorwerth

Begraafplaats Doorwerth
Heelsum
1519 - 1859
De begraafplaats rond de Hervormde Kerk op de heuvel. Koninginnelaan 24 te Heelsum.
Het pad dat nu rond de bink gaat, is jaren geleden een keer verlegd. De grafstenen die in het pad lagen zijn verlegd naar het grasveld. De graven zelf niet.
Rond de kerk, aan west, zuid en oostzijde zijn meerdere grafstenen te vinden. Veel namen komen ook voor in de geschiedenis van Kasteel Doorwerth. Er is een informatiebord aanwezig met daarop de namen van enkele begravenen.
Een van de graven is van Salomon de Moor.
1519 - 1903
De grafkelder onder de Hervormde Kerk op de heuvel, Koninginnelaan 24 te Heelsum
In de kerk is een grote grafkelder. De ingang aan de buitenkant van de kerk, is al jaren dicht en bevindt zich voor het monument van Van Brakell. In de kerk is de grafkelder te herkennen aan de verhoging van de vloer voor het koor.

Men vindt in de kerk de familiegraven van de heren Van Doorwerth o.a. van de familie Schellaert van Obbendorf, die in de 16e en 17e eeuw de Heerlijkheid bezat. Twee echtgenotes van Johan Albrecht Schellart van Obbendorf (1619 - 1676) zijn er begraven:
-    Anna gravin van Hoorn, overleden in 1646;
-    Dorothea Theresia de Celles - Montigny (Dorothea van Celle) (1625 - 1649).

Op 20 maart 1903 is Jhr. A.W. van Borssele, de laatste afstammeling van het oude geslacht Van Borssele's in de grafkelder begraven. Hij was de echtgenoot van Françoise Stephanie barones van Brakell en samen woonden ze op de Lage Oorsprong.

De heer P.F.A.J. Baron van Brakell en zijn echtgenote A.C. van Dijk zijn in respectievelijk 1919 en 1921 op het kerkhof van het Kerkje in Heelsum begraven. De kelder was vol en aangezien de echtgenote niet van adel was kon zij als zodanig niet worden bijgezet. Hun beider graf is geruimd in 1999. De stenen van het graf, zijn bewaard, en later in de zogenaamde “ere-galerij” geplaats. Dat is de meest westelijke rij op het kerkhof. Bij het ruimen van het graf is er als aandenken een kleine gedenksteen bij de muurplaat van zijn vader geplaatst.

Grafkelder ingan Kerkje op de heuvel Heelsum
1859 - heden
De begraafplaats bij de Hervormde Kerk op de heuvel. Koninginnelaan 24 te Heelsum.
De “Begraafplaats Doorwerth" ligt aan de zuidzijde van het kerkje in Heelsum. De begraafplaats aan de zuidzijde van de kerk stamt evenals de aanbouw van de kerk uit 1859 en is in 1971 uitgebreid. Na de overdracht in 1952 van de Hendrick de Keyser Stichting is deze begraafplaats aan de zuidzijde ook uitgebreid.
Zie ook Demoed pagina 137 e.v.

Zie voor meer info deze link

De begraafplaats wordt ook wel begraafplaats Doorwerth genoemd. Sinds 1995 wordt de begraafplaats beheerd door de Stichting Kerkelijke Begraafplaats Doorwerth.
1899 - 1930.

Begraafplaats aan de huidige Sportlaan, de vroegere Ginkelseweg, daarvoor de Zwarte weg, ten hoogte van de ambulancepost van de Dierenbescherming (. Op de kaart hiernaast staat: Algemene Begraafplaats. Er zijn meer kaarten waarop deze begraafplaats is ingetekend, uit (1821-1892) 1927, 1931, 1935. Er is tegenwoordig niets meer van terug te vinden.

De tot 1923 nog zelfstandige gemeente Doorwerth heeft twee gemeentelijke begraafterreinen gekend. De oudste was gelegen op de Noordberg waar o.a. ook onbekende drenkelingen en terechtgestelden werden begraven. Deze begraafplaats heeft dienst gedaan tot ca. 1910 en was toen vol.

In de raadsvergadering van 18-10-1898 werd besproken: Vergroting algemene begraafplaats afgewezen en wordt geruimd. Met algemene stemmen aangenomen aanleg nieuwe begraafplaats buiten dorp op de heide nabij de Bennekomscheweg. Uit de Renkumse Courant van die week.

Wegens plaatsgebrek op de Noordberg is de gemeente Doorwerth ca. 1910-1912 overgegaan tot aanleg van een tweede begraafplaats aan de noordzijde van het bijbehorende Heelsum maar die aan de andere kant van Doorwerth lag, namelijk aan de noordoostzijde van de Sportlaan nabij het tegenwoordige sportpark. (bron). Deze bron heeft het over een andere begindatum dan de krant hierboven.

Demoed, "Van een groene zoom aan een vaal kleed" pag 137: De oude begraafplaats te Doorwerth werd in "1899 verkocht aan de burgl. gemeente Doorwerth en verplaatst naar een verder verwijderd deel van Doorwerth, nl. ten noorden van de zgn. zwarte weg naar Wolfheze, juist aan de grens van de kadastrale gemeente Renkum. Dit drenkelingenkerkhof bleef daar tot 1940, toen het opgeheven werd. Sinds heugenis is er niet begraven.

Ook op andere kaarten is de begraafplaats aangegeven. Het gaat om een heel kleine begraafplaats, een klein vierkantje zo'n 15 tot 20 meter onder het knikje in de huidige Sportlaan.

Begraafpaats Heelsum
Renkum begraafplaats Sportlaan
Link van deze kaart bij het Gelders Archief. Topografische kaart Gem. Renkum; naar de nieuwste gegevens bewerkt en verbeterde uitgave, ca. 1923

Begraafplaat Heelsum 1925
Deze kaart is een schermprint van de topotijdreis.nl in 1925. Te zien op deze site vanaf 1906 tot en met 1956. Nu loopt topotijdreis altijd wat achter en de kaart van 1957 is de eerste kaart na WWII.

In de Oosterbeekse Courant van 15-03-1924 is te lezen: Voorstel opheffing algemene begraafplaats te Heelsum.
Waarschijnlijk wordt hier deze begraafplaats bedoeld. De begraafplaats bij het Kerkje op de Heuvel in Heelsum komt in 1920 in handen van de Vereniging Hendrick de Keijser, en kan dan misschien ook als Algemene Begraafplaats gebruikt worden.
Helemaal duidelijk is dit nog niet. Een jaar eerder waren de gemeenten Doorwerth (Heelsum) en Renkum (met Oosterbeek) net samen gevoegd.
n.v.t
De kerkelijke begraafplaats St. Joseph, Kamperdijklaan 2, Heelsum, wordt wel vermeld bij Online begraafplaatsen, doch ik neem aan dat er nooit een begraafplaats bij de kerk uit 1961 geweest is

Renkum.
Rond het Renkums Beekdal zijn grafheuvels te vinden uit het Neolithicum en/of Bronstijd.

De Bultenakker genoemd, naar een grafveld dat hier in vroeger jaren aanwezig was. Gelegen aan de Renkumse zijde van de Cortenbergh waarvan de naam al voor op een tinsrol uit het jaar 650. Tegenwoordig (vanaf 1966) kennen we het gebied tussen Renkum en Wageningen als Het Broek. Bron grafveld: wikipedia.cortenberg

Op Google Maps zijn de Celtic Burial Mounds te vinden, maar hiervoor is Google verantwoordelijk.
Op grafheuvelkaarten is niets te zien. Aan de Rijksweg N225, de heuvel op richting Wageningen, zijn rond de 100 meter voor de rotonde met de watertoren aan de rechterkant van de weg wel twee grafheuvels (Neolithicum, Bronstijd en/of IJzertijd) te zien. Bomen worden hier regelmatig geruimd. Dit gebied hoort bij ONO.
900 of 1000 - 1680
De verdwenen begraafplaats bij de voormalige Katholieke en later Hervormde Kerk, Dorpsstraat.

Het kerkhof Onder de Bomen is net ten noorden van de  verdwenen Protestante begraafplaats, zoals in gebruik door de Hervormde kerk van 1580 tot 1864. En deze begraafplaats is weer een voortzetting van de begraafplaats van de Katholieke kerk, destijds aan de Dorpstraat te Renkum vanaf 900 of 1000. Op een kadasterkaart uit 1818 is kavel nummer 61 de oude kerk, en nummer 62 is het oude kerkhof, net ten noorden van de oude kerk en op kavel nummer 66 is nu de begraafplaats Onder de Bomen.
Het was gebruikelijk dat doden in of bij een kerk werden begraven. Ook als de Katholieke kerk in 1580 Hervormd wordt, blijft men in en naast de kerk begraven.
In 1823 heeft de aannemer W. Tollemeyer uit Huissen voor f 600,-- de daken van de Hervormde kerk en toren grotendeels vernieuwd en het metselwerk van kerk en kerkhofmuur van de allereerste begraafplaats gerepareerd.

kadaster hulpkaart Renkum 1818 uitsnede
Kerkhof staat er bij kavel 62


De Hervormde kerk werd in 1868 afgebroken, men ging verder kerken in de nieuwbouw aan de huidige Kerkstraat. Alles wordt geruimd en komt leeg te staan.
Toen rond 1953 op een gedeelte van het oude gedeelte nieuwe woningen gebouwd werden (Onder de Bomen 5, Renkum, is in 1953 bewoond. Onder de Bomen nr 1 en 3, in 1954) kwamen er restanten van skeletten te voorschijn. Deze werden op de nieuwe begraafplaats herbegraven. Hierbij werden ook enige andere vondsten gedaan. Zo vond men o.a. nog een munt uit 1828 ter waarde van een gulden. Ook kwamen enkele grafkelders aan de oppervlakte, waarin de halfvergane kisten nog gedeeltelijk aanwezig waren. Op een dezer kelders lag een grafzerk die volgens het opschrift het graf dekte van één van de vroegere Renkumse predikanten Ds. Wilhelm Heshusius, die in 1872 in Arnhem overleed. (zie: Cees Burgsteijn:
Een brokje kerkelijk verleden (grafsteen ds W. Heshusius). 22-10-1981)
In deze grafkelder bevonden zich nog de resten van een drietal lijkkisten, waarvan bij één nog een gedeelte van de eikenhouten deksel intact was. Op deze deksel waren met koperen taatsen in een cirkel de volgende initialen aangebracht; L.A.S. Mogelijk was dit de kist met de stoffelijke resten van Ds. Heshusius echtgenote. De tekst op de grafzerk, hoewel erg afgesleten, was nog leesbaar. Vroeger gelegen in het oude kerkje, hebben velen hem met voeten getreden. Op de zerk kwam de hiernaast vermelde spreuk voor. In een notulenboek van de kerkvoogdij uit die jaren heeft meester W. v. Rennes een tekening van deze zerk weergegeven, waarop deze tekst ook voorkomt. Meester Rennes was onderwijzer aan de Chr. School, gelegen naast (achter) de Oude Kosterie.
Ergens rond 1885 verschijnt er weer een woning, boeren erf op de plek waar nu Onder de Bomen 7 is. Op de huidige nummers 1 tot en met 5 verschijnen rond 1912 weer woningen, boeren erven. De WWII heeft veel schade aangericht en de drie panden rond de lokatie van de reeds verdwenen kerk zijn vernietigt. Vandaar dat er in de jaren 50 nieuw gebouwd is.

Kerkhof bij de voormalige Oude Kerk te Renkum
Op deze uitsnede van een uitbreidingskaart uit 1943 zijn de Oude Kosterie, en de eerste panden aan Onder de Bomen te zien. Een villa en een rijtje van 3 arbeiders woningen. Deze panden liepen onherstelbare oorlogschade op. De nieuwe Algemene Begraafplaats Onder de Bomen staat er ook op.
1860 tot heden
Begraafplaats Onder de Boomen, Onder de Bomen, 6871 CG Renkum.

Bij de gemeente Renkum is te lezen dat het kerkhof Onder de Bomen rond 1860 in gebruik is genomen. Dat zal wel kloppen, loop je over het oudste gedeelte dan zijn de grafstenen die nog leesbaar zijn allemaal na 1860.

Tot aan de sloop van de oude Hervormde kerk in 1864, is het oude kerkhof blijvend in gebruik geweest. Daarna  werd er aan de noordzijde van dat oude kerkhof een nieuw stuk in gebruik genomen. En dat is het huidige Onder de Bomen. Er zijn meer uitbreidingen gedaan. In kranten lezen we 1882:

Begraafplaats Renkum
Uit de Arnhemsche Courant uit 1882.

De eerste uitbreiding van 1882 is klaar in 1883. En dat dit niet geheel vlekkeloos verliep, ontdekken we in de Leeuwarder Courant van 1 juni 1883. Hier lezen we; “Te Renkum zou dezer dagen op de nieuwe begraafplaats het eerste lijk ter aarde worden besteld. Bij aankomst bleek, dat men vergeten had een ingang te maken. De kist werd toen over de omsluiting (een doornenhaag) heen gedragen en verder grafwaarts gebracht".

 Renkum Harten begraafplaats
Uit het Algemeen Handelsblad  31-05-1883

Een volgende uitbreiding: Renkum begraafplaats Harten
Uit  Arnhemsche courant  01-12-1890

"De oudste stenen, aan de rechterkant van het middenpad van het kerkhof (m.n. de periode 1850- 1910) zijn niet van de gewone Renkumers. Het zijn gegoede middenstanders en de gegoede burgerij: dominees, predikanten, gepensioneerde militairen, renteniers, villabewoners. Veelal importbevolking; zij hebben geen familieband met het dorp waardoor hun graven ook niet door familie onderhouden worden. Deze families wonen hier immers niet. Opvallend zijn de grote familiegraven van de families Schimmelpenninck en Crommelin, en het graf van Alexander van Ingen. In de jaren 90 is het familiegraf van de familie Beijer opgeknapt, destijds de eigenaren van Nol in 't Bosch. De Stichting Familie Blokhuis heeft in de jaren 90 het graf van twee ongetrouwde familieleden - bewoners van villa Veldheim - laten restaureren. M.n. in dit oudste rechterdeel zijn veel graven overwoekerd, we zien niet meer wie er is begraven. Het leidt ook tot onherstelbaar verlies. De zerken en de hekwerkjes rondom het graf zijn door wild opgekomen struiken en bomen totaal vernield. Het linkerdeel van het middenpad is in gebruik sinds 1913. Uit die tijd zijn er nauwelijks stenen te vinden. De oudste stenen zijn uit de jaren 20, meer algemeen uit de jaren 30. Hier vinden we tussen de vele graven van Renkumse families de opvallende familiegraven van o.a. de families Beuker, Haverkorn van Rijsewijk, en het graf van Bram Streefland. Maar ook gewone stenen kunnen opvallen: "Dank aan god dat ik in Renkum mocht leven" staat er op een zerk. De begraafplaats wordt incidenteel nog gebruikt. De gemeente onderhoudt het kerkhof, het onderhoud van de graven is de taak van de familie. Gelukkig gebeurt dat ook, en is hier en daar mooi resultaat van herstelwerkzaamheden te zien. Maar het gebeurt nog te weinig." Naar Annelies Hoogmoed.
De begraafplaats heeft meerdere uitbreidingen gehad. De eerste uitbreiding van 1882 is klaar in 1883. Daarna zijn er andere uitbreidingen geweest. Allen gelegen aan de rechterkant van de hoofdlaan. Kijk je naar de jaartallen van de graven, dan zou je kunnen denken dat de uitbreidingen niet aansluitend zijn, Het graven in de oostenlijke hoek zijn ouder dan de graven in het middengedeelte, war ook al veel geruimd is, De laatste uitbreidingen, alles ten noorden van de hoofdlaan, zijn gedaan rond 1908, als de gemeente Renkum gronden aankoopt om het kerkhof uit te breiden, volgens Annelies Hoogmoed. Bij de site topotijdreis zie je uitbreiding rond 1930 ontstaan.

De begraafplaats kenmerkt zich door de aanwezigheid van zeer oude graven, waaronder die van prominente Renkumers zoals de schilder van Ingen en de oprichters van de Renkumse papierindustrie. Wie zijn hier o.a. begraven:
Joan Beuker, 09-04-1862 - 21-03-1925, oprichter Koninklijke Papierfabrieken Firma Van Gelder Zonen. (A 140-142 )
Hendrik Cann Dun, overleden  20-01-1868, Hervormd predikant van Renkum.
Crommelin, bewoner van de Kortenburg, het latere ONO.
H.W. van Rennes (1796-1874); Hij was schoolmeester, en tevens voorlezer en voorzanger van de Hervormde Gemeente Renkum. Een gedicht: 'Op Meesters Graf', over dit graf is bewaard gebleven.
Carel Theodoor Haverkorn van Rijsewijk, 17-08-1872 - 23-03-1941, de bekende arts (B 214a-b)
Hendrikus Alexander van Ingen, 16-06-1846 - 14-03-1920, de schilder (C 751)
W. Frederik le Maitre, 20-03-1816 -  21-07-1882, generaal-majoor, Le Maitreweg??. (naast nr 7)
De familie Mijnlief (J.G.??) oprichters van de steenfabriek, Bouvardia, Simple Villa.
Sanders, steenfabrikant.
Petronella Jacoba Ploem, 25-12-1838 - 21-09-1920, Lemgo
Frederik Johan Constatijn Schimmelpenninck, 1829 - 17-12-1906, (A 001) van de Keijenberg. En familie.
Van Regteren, bewoner Kortenburg, het latere ONO.
Bram Streefland
Abraham (Bram) Streefland; 26-03-1906 - verzetsheld, gefusilleerd op  08-03-1945 bij de Woeste Hoeve. Dit graf valt onder de Oorlogsgraven Stichting.

Een ander oorlogsgraf:Jan Hendrik Willemsen, Renkum 14 oktober 1913 - Wageningen 21 januari 1944.  Jan Hendrik Willemsen was één van de twee dodelijke slachtoffers van de bominslag in de wijk Veluvia op vrijdagavond 21 januari 1944 om 20.20 uur. Hij was gehuwd met Geertruida Maria Pluim en zij woonden met hun zoon aan de Eekmolenweg 5. Jan was rijksklerk bij de Directe Belastingen. Het gezin Willemsen was op bezoek bij de familie Schoemaker aan de Eekmolenweg 13. Beide mannen werden dodelijk getroffen, de echtgenotes raakten zwaar gewond, de kinderen bleven ongedeerd. De begrafenis vond plaats op de begraafplaats Onder de Bomen in Renkum. (bron)

Een ander oorlogsgraf: Bosveld-Pouwels, Anna Maria Frederika. Geboren 14-01-1922 in Geldermalsen, overleden Veenendaal 24-04-1945. Kwam als evacué uit Renkum naar Veenendaal. Werd getroffen door granaatvuur en overleed in het noodhospitaal in de Dijkstraat 118 in Veenendaal. Is tijdelijk begraven op de algemene begraafplaats aan de Munnikenweg in Veenendaal en op 06-07-1945 herbegraven op de begraafplaats Onder de Bomen in Renkum. (bron) Er zijn oorlogsgraven die niet door de Oorlogsgraven Stichting genoemd, beheerd worden.

Een bijzonder boom, de Californische cypres.

Info van online begraafplaatsen.nl

Begraafplaats Onder de Bomen, bron: Gelders Archief 624
Begraafplaats Onder de Bomen Renkum
1844 - tot begin jaren 1940
RK. kerkhof bij Deo Sacrum

 In 1844 werd op een terrein aan de west- en zuidzijde van de kerk een eigen kerkhof aangelegd. In 1964 geleden zijn de laatste resten geruimd ten behoeve van de bouw van enkele bungalows.
In de HGR Echo’s (zie Echo’s van zes dorpen 2017.3 en 2018 1.) is te lezen dat er in 1964 resten van dat kerkhof in een tuin werden gestort.
Op de kaart hiernaast: Kadasterkaart uit 1868 is de kerk met kavel 546 te zien. En het kerkhof heeft kavel nummer 545.

De actuele (2018) panden aan de Rijksweg 189 (en 189A) te Renkum, zijn volgens de BAG betrokken in 1974. Een ten westen daarvan gelegen schuur is betrokken in 1948. Het pand uit 1948 ligt op de kaart uit 1868 op de kavels 544 en 545. Een gedeelte van het kerkhof is dus al eerder geruimd.

Bebouwing "Harten" in 2018 volgens de BAG

Op een kaart uit 1952 staat dit kerkhof rechts van de kerk, in het Broek, getekend:
begraafplaatsen Renkum 1952
10 = Deo Sacrum; 12 = Onder de Bomen'; en rechts Mariahof.


Deo Sacrum en begraafplaats Renkum
1923 - heden.

RK kerkhof Mariahof aan de Groeneweg te Renkum.

In 1920 koopt de kerk de villa Ewilca aan de Dorpsstraat met de grond, zodat het kerkbestuur voor de bouw van een kerk, scholen, klooster en kerkhof twee zeer dicht bij elkaar gelegen bouwterreinen van totaal ruim 5 1/2 hectare ter beschikking heeft.

Baron van Brakell Renkum
Op deze begraafplaats is het graf van Johannes, Baron van Brakel, Wadenoyen en Doorwerth. Over zijn vader en deze zoon is hier meer te lezen.

informatie van Online Begraafplaatsen.

Op deze begraafplaats zijn in een ver verleden meerdere kinderlijkjes achter de heg begraven. Achter de heg, geeft aan, niet in gewijde aarde. Dat gebeurde op meerdere begraafplaatsen in heel Nederland. Waar komen deze kinderlijkjes vandaan? Dood geboren, overleden in het naburige ziekenhuis van Renkum. Het Renkumse ziekenhuis bestaat al in 1895. (tot vader en moeder in het ziekenhuis te Renkum zijn benoemd G. Kuypers en echtgenoote uit Maarsen, Het nieuws van den dag; 06-12-1898) In 2016 hebben de vrijwillige tuinlieden van deze begraafplaats, met behulp van een bevriende steenhouwer, zelf  een zuiltje ter gedachtenis, vlak bij de heg geplaatst. Ga bij de ingang direct naar rechts.  "Voor de ongekenden maar niet vergeten kinderen".

Op deze begraafplaats zijn meerdere oorlogsgraven, twee ervan hebben een als zodanig herkenbare steen:

Het graf van Sergeant James Michael Gibbons, 4537398 is redelijk bekend. Dit is een foto, van deze site.
graf Sergeant James Michael Gibbons
Het graf van Gibbons is vanaf de ingang al aan de linkerkant te zien.
Sergeant Gibbons zat bij het Engelse Parachute Regiment, Army Air Corps, en overleed op woensdag 20 september 1944, slechts 25 jaar oud. Hij was gehuwd met Dorothy Gibbons, uit Manchester.
Tijdens operatie Market Garden in september 1944 probeerden veel Britse Airbornes de Rijn over te steken om uit handen te blijven van de Duitsers. Veel van die Britten werden gedood door vijandelijk vuur of ze verdronken in de Rijn. Waarschijnlijk ook James Gibbons, hij is vermoedelijk verdronken tijdens deze oversteek en is waarschijnlijk later aangespoeld in de buurt van Renkum. Link.

Op deze begraafplaats (rechts achter) is ook het minst bezochte oorlogsgraf van Nederland te vinden: dat van Johannes Böhmer. Geboren op 4 juli 1923 te Renkum en overleden op 28 maart 1945 te Hannover, Stadtkreis Hannover. Die dag waren er meerdere bombardementen op Hannover. Zo werden meerdere kazernes verwoest, was er een treffer op een adres voor dwangarbeiders in de Ritter Brüningstrasse nr. 45 te Hannover. Andere info en een foto van het graf. En Traces Of War.

Johannes Böhmer Renkum
Johannes Böhmer Renkum

Link van deze begraafplaats.

Binnenkort (juni 2018) wordt deze info aangevuld.

Over het graf van Johannes Böhmer en andere oorlogsgraven op dit kerkhof, heeft het Historisch Genootschap Redichem een artikel geschreven in het blad "Echo's van zes dorpen" En dat artikel en de aanvullingen staat op de HGR website bij verhalen en publicaties.
Op onderstaande kaart, is een begraafplaats ingetekend. Gezien de locatie van de huidige Telefoonweg en de Molenbeek met de Nieuwe Keijenbergseweg vermoed ik dat de locatie is te vinden ten westen van de woning aan de Bennekomseweg 147 te Renkum, op de hoek van de Bosweg.

Er zijn maar weinig kaarten waarop bij deze locaties een begraafplaats te zien is. Vermoedelijk heeft een kaartenmaker geluisterd naar plannen om ergens een begraafplaats te maken, en is het bij plannen gebleven.

Renkum begraafplaats kerkhof
Begraafplaats Bennekomseweg Bosweg
Een uitsnede van een Uitbreidingskaart Renkum 1926 te vinden bij het Gelders Archief.
1966 - heden.

Algemene Begraafplaats Harten, Hartenseweg (ongenummerd, naast restaurant Campman) 6871 NB Renkum.

De begraafplaats Harten is genoemd naar de verdwenen buurtschap Harten. Harten lag toen zo van de Bennekomseweg, Everwijnsgoed, Keijenberg tot aan de Hartenseweg.  Rond 1870-1920 wordt ook het westelijke kruispunt Dorpstraat - N225 (bij het voormalige Campman) Harten genoemd.

De huidige begraafplaats is rond de 36.200 m² groot.

In 1966 is de Begraafplaats 'Harten' in gebruik genomen. Enkele jaren eerder (1958) verschijnt er op de website topotijdreis.nl een nieuwe ingangsweg, iets rechts van de huidige ingangsweg.
Renkum begraafplaats Harten
 De oude toegangsweg uit 1965 naar ???, waarschijnlijk niet naar de begraafplaats.Vrijwel recht tegen over Villa Harten. De huidige oprijlaan ligt iets westelijker. Opname 2018.

De de weg naar "Nooit Gedacht" wordt in 1958 geruimd. De weg naar Nooit Gedacht lag in het verlengde van de huidige Kortenburg, vanaf ONO naar het noorden, aansluitend op de Bennekomseweg. Deze weg is rond 1965 naar het westen verlegd en gaat nu tussen de begraafplaats en Campman door, naar het noorden. Nooit Gedacht is er niet meer, er staat een sort boswachtershuisje met als adres Bennekomseweg 164 Renkum. In 1964 begint men oa met de bouw van de aula. In 2003 is Harten uitgebreid met nog eens 800 nieuwe graven.

begraafplaats Harten Renkum
Op de site Tijdreis is in 1958 een grote verharde weg te zien, die niet in het verlengde van de Kortenburg is, maar ter hoogte van de villa Harten, naar de te ontwikkelen begraafplaats gaat. Als de begraafplaats opent in 1966 dan is bij TopoTijdreis te zien dat deze weg er nog is en misschien als ontsluiting naar een wei- of bouwland gebruikt is. In 1966 is de uitbreiding in 2003 nog niet gerealiseerd. Als je nu in 2018 op de stoep van de villa Harten staat, dan lijkt het er op dat je naar een oude ingang van de bragraafplaats kijkt. En de echte ingang ligt er net links van deze 70 jaar oude bomen.

Informatie van Online Begraafplaatsen.
Bijzonder is dat Willem Flipse, geb. op 19-12-1893 en overleden op 06-11-1921, er begraven ligt, op C 234. Er zijn wel meer graven van voor het stichtingsjaar 1966, de meesten echter zijn dan van 1965.

op B 005 een voorbeeld van een graf uit 1945:


Op Harten is een aula aanwezig voor het houden van rouw- en herdenkingsdiensten voorafgaand aan een uitvaart.

Op Harten zijn afdelingen bestemd voor overledenen die een Katholieke of Islamitische geloofsovertuiging hadden. De Katholieke gedeelten zijn aangegeven met de letters RK voor de afdeling. De Islamitische afdeling heeft de letter I.

HArten Renkum

Op Harten zijn er meerdere gedeelten voor kinderen.

Renkum begraafplaats Harten
Van de site http://geo.renkum.nl/mijnomgeving/ heb ik deze schermkopie gemaakt. De uitbreiding van 2003 is het oostenlijke gedeelte van de begraafplaats. Op de oostelijke rand van de begraafplaats met het weiland staat een dubbele bomenrij. Waarom ??

Renkum begraafplaats Harten
De dubbele bomenrij, geheel aan de oostzijde van de begraafplaats Harten, te onregelmatig voor een fietspad, waarom dan wel? Opname 2018.

Een van de meest spraakmakende graven is het graf van Dorus Gerrits. In 2007, werd het graf geopend en uit de kist van de twee maanden eerder begraven goudhandelaar werden twee sieraden ontvreemd: een gouden ketting en een horloge. Iemand die bekend was met de familie had gehoord dat er misschien dure sieraden in de kist zouden liggen.
Renkum begraafplaats Harten
Opname uit 2018.

Voor een plattegrond van de begraafplaats, klik hier.
Geschiedenis van het begraven.

Lange tijd werd men rond, of in de kerk begraven. Als het kon, zo dicht mogelijk bij de plek waar het hiernamaals wordt verkondigd. Toen er tegen het einde van de achttiende eeuw meer inzicht kwam in het belang van hygiëne en het gevaar van besmetting gingen stemmen op het begraven in de kerk te verbieden en de begraafplaatsen naar een plaats buiten de stad te verplaatsen. De begraafplaats Ter Navolging (Scheveningen) werd in 1779 in gebruik werd genomen. Na de inval van de Fransen werd ook in Nederland (1804) het begraven in de kerk officieel verboden. Dit besluit werd na het vertrek van de Fransen in 1813 direct weer ongedaan gemaakt. Pas in 1829 vaardigde koning Willem I opnieuw een verbod uit. Nieuwe begraafplaatsen moesten voortaan buiten de bebouwde kom worden aangelegd, maar er werden nog lange tijd ontheffingen verleend. Een uitzondering was er voor diegene die al een eigen grafkelder bezaten, zoals de grafkelder in de Nieuwe Kerk te Delft. Sommige grafkelders waren van buitenaf toegankelijk waren (oa. Kerkje op de heuvel, Heelsum) en werden nog wat langer (tot ±1880) gebruikt. Door de groei van de steden werden veel begraafplaatsen overigens al snel weer door de bebouwing ingehaald en omsloten.

Zelfmoordenaars en ongedoopte kinderen werden in niet-gewijde grond begraven. Op vrijwel alle Rooms-katholieke begraafplaatsen treffen we een apart gedeelte aan (achter de heg) waar onvoldragen en ongedoopte kinderen werden begraven. Hoe deden andere gelovigen dat? Of was alleen de Katholieke Kerk barmhartig?
Vanaf 1955 is cremeren wettelijk toegestaan. De crematie heeft sindsdien een flink aandeel gewonnen. In 2003 werden er voor het eerst meer mensen gecremeerd dan begraven. Vanaf die jaren zijn er op de begraafplaatsen voorzieningen gekomen waar mensen as kunnen bijzetten, uitstrooien of begraven.
Zeker in de steden zijn begraafplaatsen nu groene oases geworden. Wie wel eens een begraafplaats bezoekt, merkt direct de andere sfeer die er heerst. Ook al raast even verder het verkeer voorbij, de indruk van serene rust overheerst. Veel begraafplaatsen zijn tegelijk parken met een grote natuurwaarde.

Het begraven in de kerk was een bedrijf apart dat geen directe band had met de hoofdfunctie van het gebouw. De koster, veelal tevens doodgraver, klokluider, schoolleraar en hondenslager, had tot taak dit te regelen. Het begraven in de kerk verhoogde de inkomsten van de kerk aanzienlijk. De kerkmeesters zorgden voor een deugdelijke administratie in de grafboeken. In grafboeken is te lezen dat de rijken in de kerk en de armen buiten de kerk begraven werden. Het begraven in de kerk gaf onaangename geuren. Men had het dan ook over de "rijke stinkerds" in de kerk. Buiten de kerk lagen de armen.

Veel van de Renkumse begraafplaatsen liggen in of naast de natuur.
De verdwenen Duits millitaire begraafplaats te Schaarsbergen. Bron Willem Tiemens.

Bronnen:
Archief Annelies Hoogmoed.
topotijdreis.nl
Delpher van de Koninklijke Bibliotheek.
Krantenviewer Gemeentearchief Wageningen
Erkens, 1975, Oosterbeek in oude ansichten.
Demoed, 1953, Van een groene zoom aan een vaal kleed.
Er blijven een boel vragen over. Heeft u antwoorden, graag: